`Hoe kon Fabius van niets weten?'

Drie Franse oud-ministers staan terecht omdat onder hun bewind ongeveer 4.000 mensen in 1985 met aids besmet bloed kregen toegediend.

Yves Aupic overleefde in 1985 de bliksem boven op de Mont-Blanc. Veilig beneden kreeg hij in het ziekenhuis van Annecy twintig bloedtransfusies. Met aids.

Veertien jaar later volgt de vermagerde bergbeklimmer het proces tegen de drie verantwoordelijke ministers van toen. Hij is ,,verbijsterd'' nadat oud-premier Laurent Fabius zich een dag lang heeft weggepleit uit het grootste drama van Frankrijks recente bestuursgeschiedenis.

Na afloop zegt hij: ,,Fabius is natuurlijk reuze briljant. Hoe is het mogelijk dat hij zo weinig heeft geweten. Het lijkt allemaal op hoge ambtenaren neer te komen. Als dat al vastgesteld wordt. Het is een tendentieus proces. Wij mogen niets vragen. Er is geen echte aanklager. Ik hoop toch dat de komende twee weken blijkt waar het mis is gegaan. Zo niet, dan is het Europese Hof van de Rechten van de Mens mijn enige uitweg.''

De voormalige sportman spreekt langzaam. Zijn krukken houden hem overeind. Maar Aupic heeft geluk bij een ramp: hij is tenminste opgeroepen als getuige. De meeste nog levende slachtoffers en nabestaanden van het besmette-bloeddrama zijn niet welkom bij hun eigen proces. Toch mogen zij niet klagen, vindt de publieke opinie.

Er is een proces. De procedure is lang en kronkelig geweest, maar nu staan drie bewindslieden voor het Hof van Justitie van de Republiek, drie rechters en twaalf parlementariërs. Om zich strafrechtelijk te verantwoorden voor politieke daden.

Fabius is geen Clinton. Het Cour de Justice de la République geen Senaat. Ook hier zitten de toga's onwennig. Zelfs de president van het Hof en raadsheer in de Franse Hoge Raad, Le Gunehec, heeft moeite het verhoor doelgericht te sturen. Hij heeft een groot deel van zijn loopbaan naast ministers doorgebracht en nog nooit een strafzaak geleid. De procureur-generaal heeft twee keer ontslag van rechtsvervolging gevraagd. Van hem is ook geen gevaar te duchten.

Het geeft Laurent Fabius, die als 37-jarige in 1984 minister-president onder François Mitterrand werd, de gelegenheid niet alleen zijn eigen verdediging, maar ook de zitting in handen te nemen. Op een van de studieuze vragen van de president waagt Fabius: ,,Daar wil ik straks gedetailleerd op ingaan. Maar eerst zou ik het Hof in herinnering willen roepen dat...'' Volgt een uiteenzetting van de 109 interdepartementale vergaderingen die in de sleutelmaand mei 1985 op zijn ministerie werden gehouden. Lees: hoe kon ik alle details volgen?

[Vervolg vanpagina ] Agnes en Patrick Gaudin, die twee zoontjes verloren, begrijpen de boodschap van Fabius. Ze staan als detail in de hal. Dit kan er ook nog wel bij.

Zo zwak als de oppositie in de gelegenheidsrechtszaal is, het blijft voor Fabius een trapezenummer. Aannemelijk maken dat je niet wist dat een Amerikaanse aidstest een paar maanden werd tegengehouden omdat de Franse nog niet klaar was, terwijl je naaste medewerkers dat regelden, is een kunst in een gecentraliseerd stelsel als het Franse. De jeune premier slaagt er met glans in, is het unanieme oordeel van de Franse media. Zijn zwaarste straf heeft hij achter de rug: zijn carrière hapert al veertien jaar. Kamervoorzitter zijn is geen baan voor de knapste van zijn generatie.

De werkelijke aanklagers staan in de hal van het Centre Kléber, het internationaal conferentiecentrum waar het voor politieke ambtsdragers gecreëerde Hof deze weken zitting houdt. De gebroeders Duplessis hebben hun vader verloren aan aids: een bloedtransfusie met besmet donorbloed werd hem fataal, niet de operatie waar hij voor was opgenomen. Niemand waarschuwde hem. Zo kon hij in zijn laatste levensjaren zijn echtgenote besmetten. Mevrouw Duplessis is inmiddels zwaar ziek.

Olivier en Hervé houden hun dagelijkse requisitoir. Zij zijn niet toegelaten tot het proces, maar zij kennen de stukken beter dan de procureur en de president. Ook de stukken die niet aan het procesdossier zijn toegevoegd. Olivier is de woordvoerder van de twee. Hij heeft in de loop der jaren geleerd op maat voor radio en televisie te spreken. Hervé torst het bewijsmateriaal.

,,Fabius heeft gelogen zonder dat iemand hem tegensprak'', verklaart Olivier nadat de oud-minister-president er drie uur verdediging op heeft zitten. ,,Hij heeft gezegd vóór 29 april '85 nog nooit van het dreigende aidsgevaar te hebben gehoord, maar als minister van industrie en onderzoek gaf hij op 20 mei '94 al subsidie aan een commissie die de feiten moest verzamelen.'' In de middagzitting stelt de president de vraag. Fabius: ,,Tussen die twee data heb ik meer dan duizend beslissingen genomen. Zo'n subsidie is een alledaagse kwestie, daar ben ik niet persoonlijk in detail over geïnformeerd geweest.''

De elegante docent hogere staathuishoudkunde maakt nog een keer plaats voor een politiek dier in nood. Na drie uur klinkt de eerste stemverheffing: ,,Niemand, niemand, niemand verdedigt de stelling dat ik uitstel zou hebben opgedragen van het toepassen van welke test dan ook.'' Maar uw ondergeschikten hebben wel zo gehandeld en u dat geschreven, zegt de president in een vlaag van helderheid. ,,Zij vroegen mij niet om een oordeel.'' Ministeriële verantwoordelijkheid is ook in Frankrijk een actueel onderwerp.