Opvang is op

SINDS 1981 berust de opvang van asielzoekers bij de rijksoverheid. Daarvoor was het vooral een zaak van de Stichting Vluchtelingenwerk. Van meet af aan heeft de rijksopvang de relatie met de gemeenten onder druk gezet. Meer dan tien jaar geleden sputterde de Vereniging van Nederlandse Gemeenten al dat ,,een te sterke wissel werd getrokken op de enthousiaste medewerking van de gemeenten''. De spanning loopt snel op nu het beleid in de woorden van de verantwoordelijke bewindsman Cohen (Justitie) dit jaar dreigt te ontploffen. In Vught koopt een aantal gefortuneerde bewoners een beoogd centrum voor de neus van het opvangorgaan weg. De burgemeester van Groningen verklaart zich uit zakelijke overwegingen tégen de vestiging van een centrum vlak bij een geplande villawijk.

De nieuwe directeur van het centrale opvangorgaan vindt dat gemeenten en bevolking te veel juridische ruimte krijgen voor hun lokale bezwaren. Wat dit betreft komt het goed uit dat ,,dejuridisering'' een van de speerpunten van het tweede kabinet-Kok is. Dat burgers de overheid net een slag voor zijn, zoals in Vught, valt overigens nooit te voorkomen. Voor dwarsliggende overheden heeft het kabinet wel iets in petto: het wil hun gang naar de (bestuurs)rechter vervangen door een minder ingrijpende procedure.

Dat is niet vrij van ironie, want de klachten over juridisering kwamen vooral uit de koker van lokale bestuurders, zoals de vorige burgemeester van Groningen Ouwerkerk en de vorige burgemeester van Rotterdam Peper. Zij dachten daarbij niet als eerste aan zichzelf, maar aan lastige burgers.

ER IS NOG EEN andere weg, afstand nemen tot de vanzelfsprekendheid van een integrale rijksopvang. Andere Europese landen laten asielzoekers veel meer zelf hun weg zoeken, al dan niet met behulp van particuliere instellingen. Ook in Nederland is het eerste scheurtje in de pretentie van een allesomvattend opvangbeleid te zien. Staatssecretaris Cohen weigert te zorgen voor asielzoekers die in een ander Europees land thuishoren, de zogeheten Dublin-claimanten.

De gedachte dat de overheid voor opvang moet zorgen leeft sterk in Nederland, getuige het beeld van asielzoekers in het maïsveld van enkele jaren geleden, dat een nationale icoon is geworden. Misschien bedoelde Cohen met zijn recente waarschuwing over een ontploffend beleid de gemoederen er op voor te bereiden dat ook voor opvang eens geldt: op is op.