Eten of toch gegeten worden

De monopoliepositie van PTT Post kalft steeds meer af. De concurrentieslag is nog maar net begonnen.

'S OCHTENDS LOOPT eerst de vertrouwde PTT Postbode over het tuinpad en een paar uur later meldt zich de postbode van Selektvracht met een brief. In de middag komt vervolgens de stadspostdienst langs. Wanneer u 's avonds een verjaardagskaart aan oma op de brievenbus wilt doen, staan naast de bekende rode brievenbus plotseling ook nog een gele en een blauwe bus. Wat is er dan gebeurd? Dan is de post werkelijk geliberaliseerd.''

Met die woorden begon drs. J. Ciris, hoofddirecteur Telecommunicatie en Post van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, eind vorig jaar zijn toespraak op de Nationale Post Conferentie in Den Haag. Een conferentie die vrijwel volledig in het teken stond van liberalisering, marktwerking en concurrentie. Ontwikkelingen waar (in navolging van de vroegere collega's van KPN Telecom) ook PTT Post de komende jaren in steeds heviger mate mee te maken zal krijgen. Op de huidige, sterk gereguleerde postmarkt zijn de in rood-bruin gestoken postbodes van PTT Post oppermachtig, maar voor hoe lang nog?

In ieder geval tot 2003. In dat jaar wil het kabinet de postbezorging in Nederland volledig vrijgeven en kunnen buitenlandse en binnenlandse bedrijven op alle terreinen de concurrentie aan met PTT Post, onderdeel van TNT Post Groep (TPG). Voorwaarde voor de liberalisering is wel dat de andere landen in Europa gelijktijdig stappen in dezelfde richting nemen, zo heeft staatssecretaris De Vries van Verkeer en Waterstaat al laten weten. Daar zit voorlopig de crux: hoewel de Europese Commissie formeel heeft vastgelegd dat de postmarkt in Europa in 2003 opengesteld moet zijn voor concurrenten, wordt in landen als Frankrijk en Italië door de nationale postbedrijven een intensieve lobby gevoerd om de begindatum te vertragen of vergezeld te doen gaan van allerlei uitzonderingsbepalingen.

Voorafgaand aan de Europese liberalisering heeft het Nederlandse kabinet besloten tot verdere inkrimping van het monopolie dat PTT Post in eigen land heeft. Nadat enkele jaren geleden de markt voor de bezorging van pakketten al was vrijgegeven voor concurrentie, wil staatssecretaris De Vries stapsgewijs hetzelfde doen voor de bezorging van brieven. Nu heeft PTT Post binnen Nederland nog het alleenrecht op de bezorging van brieven tot 500 gram – waar tegenover staat dat het bedrijf ook de plicht heeft alle aangeboden brieven in die categorie tot in de verste uithoek van Nederland te bezorgen. Met de invoering van de nieuwe Postwet zal dat monopolie (in posttermen `de concessie') worden teruggebracht tot brieven van maximaal 100 gram. Concurrerende bestellers mogen in die categorie wel brieven bezorgen, maar moeten dan ten minste het drievoudige van het PTT-basistarief (80 cent) in rekening brengen.

Die beslissing om de concessie te beperken tot maximaal 100 gram lijkt heel ingrijpend. In de praktijk zal deze overheidsmaatregel echter niet veel uitmaken, omdat het merendeel van de brievenpost uit stukken van minder dan 100 gram bestaat. De concessieverkleining dient vooral als signaal naar het buitenland dat Nederland de liberalisering serieus neemt. Bovendien, en dat maakt de stap voor PTT Post toch belangrijk, geeft het concurrenten de kans ervaring op te doen op de Nederlandse brievenmarkt.

Dat de nieuwe aanbieders zich zullen richten op het briefverkeer tussen particulieren lijkt niet erg waarschijnlijk. Veel profijtelijker is de markt voor postverkeer van en tussen zakelijke instellingen dat nu al 94 procent van de dagelijkse brievenstroom uitmaakt. Vooral het leveren van extra diensten, gekoppeld aan de briefbezorging, moet geld gaan opleveren. Een voorbeeld daarvan is het overnemen van alle werkzaamheden die met het versturen van post te maken hebben. Wat er eigenlijk op neerkomt dat het opdrachtgevende bedrijf zijn postkamer uitbesteedt. Een ander voorbeeld is de door PTT Post al aangeboden dienst `print and mail', waarbij een organisatie haar brieftekst plus adressen elektronisch aanlevert en PTT Post ervoor zorgt dat die brieven worden geprint, in enveloppen worden gestopt en vervolgens worden bezorgd.

Ter voorbereiding op de concurrentieslag die naar verwachting over enkele jaren in Europa zal losbarsten, probeert PTT Post zich op meer fronten in te dekken. Belangrijkste troef voor het postbedrijf op de internationale markt is de bundeling met het van oudsher Australische logistiek- en expressbedrijf TNT. Doel van die overname door KPN (waar PTT Post toen nog bij hoorde) was om in één klap een flink marktaandeel te veroveren in moderne segmenten als logistieke dienstverlening voor bedrijven en het expressvervoer van pakjes en brieven.

Voor het Nederlandse postbedrijf is de combinatie tot nu toe heel gelukkig gebleken. Zo kunnen klanten nu binnen één concern kiezen uit allerlei soorten diensten – met natuurlijk de bijbehorende prijskaartjes. Tegelijkertijd kan binnen TPG door de combinatie van allerlei verschillende vervoersstromen veel efficiënter gebruik worden gemaakt van het fysieke netwerk (vliegtuigen, vrachtwagens, magazijnen), waardoor de kosten omlaag kunnen. Dat is vooral belangrijk op de markt voor koeriersdiensten, waar de prijzen en dus de marges door de hevige concurrentie zwaar onder druk staan.

De strategie van TPG om naast de `traditionele' postactiviteiten (met een stabiele maar stagnerende opbrengstenstroom) te investeren in moderne dienstverlening in logistiek en expressbestelling, wordt inmiddels ook door andere Europese postbedrijven gevolgd. Vooral Deutsche Post, de Duitse PTT, is het afgelopen jaar in hoog tempo overnames aan het plegen. Zo kocht Deutsche Post onder andere een belang van 22,5 procent in de Amerikaanse expressvervoerder DHL. Maar ook de Britse Postoffice (moederbedrijf van Royal Mail) en La Poste uit Frankrijk stortten zich via overnames en samenwerkingsverbanden vol enthousiasme op de nieuwe markten.

Intussen wordt TPG voortgejaagd om de voorsprong vast te houden. De Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal meldde onlangs dat TPG bezig zou zijn met de overname van de Amerikaanse expressgigant UPS. Het bericht werd – zoals bijna standaardgebruik is – direct ontkend, maar op de beurs reageerden beleggers meteen enthousiast. Eten of gegeten worden, lijkt zo ook in de postwereld het overheersende motto te worden.