Commercie stort zich op uitkeringenmarkt

ABN Amro en Aegon zien wel brood in de nog te openen markt voor WAO- en WW-verzekeringen. Het is een sprong in het diepe, want overheid noch `het veld' weet hoe die markt eruit moet gaan zien.

Het is zoiets als een fabrikant van batterijen die de Nederlandse elektriciteitsmarkt wil betreden. Zo ongeveer prepareren verzekeraar Aegon en grootbank ABN Amro zich samen op de vrije concurrentie die vanaf 2001 moet losbarsten in de sociale zekerheid. Dan dienen de sluizen van de marktwerking open te gaan en zou iedereen WW- en WAO-uitkeringen moeten kunnen verstrekken. Zou moeten kunnen – want òf iedereen zomaar de sociale-zekerheidsmarkt op kan is de vraag. Ook voor de gelegenheidstandem ABN Amro-Aegon.

Net als de elektriciteitsmarkt zit de `uitkeringsmarkt' in haar huidige vorm tamelijk dicht en wil de overheid het slot eraf gooien. En net als een batterijenproducent die alle huiskamers van stroom-uit-de-muur wil voorzien, zal het voor een nieuweling in de sociale zekerheid kapitale investeringen vergen om de al aanwezige marktpartijen enig weerwerk te bieden. Zij hebben de leidingen immers al liggen, bezitten een grote voorsprong in kennis en ervaring en hebben zich jarenlang op de privatisering kunnen voorbereiden. In de sociale zekerheid gaat het om vier partijen: SFB, Cadans/GUO, USZO en Gak. De laatste neemt het leeuwendeel van de uitkeringen voor zijn rekening.

Gegevens, daar draait het om in de wereld van de WW en WAO. Geen gegevens over werkgevers en hun werknemers, dan ook geen kans om geld te verdienen aan het maken van een maatpak voor klanten die al hun financieel-sociale producten van één kleermaker willen afnemen.

Pioniers die from scratch een positie in de sociale zekerheid willen opbouwen vragen zich af of de voorkeursbehandeling die uitkeringsinstellingen als het Gak nu krijgen (onder meer een gunstig fiscaal regime en BTW-vrijstelling) ook voor hen gaat gelden. Omgekeerd vragen de huidige uitkeringsinstellingen zich af welke toetredingsvoorwaarden de wetgever aan nieuwkomers gaat stellen, en of die voorwaarden ook op hen van toepassing zullen zijn.

Duidelijk is wat de huidige criteria zijn. Samengevat: de uitkeringsinstelling zorgt ervoor dat er `Chinese muren' zijn. Aan de ene kant liggen de publieke zaken, belastinggelden en gegevens die nodig zijn voor uitvoering van de publieke taak: de verstrekking van WW- en WAO-uitkeringen. Aan de andere kant ligt de markt. O wee als belastinggeld of WAO-gegevens over de muur worden gegooid, bijvoorbeeld om ziekteverzuimpreventie te betalen, of om de werkgever van de WAO'er een uitzendkracht aan te bieden.

Als de Chinese muren na 2001 intact moeten blijven, wordt het voor ABN Amro en Aegon een kwestie van lange adem om hun op te richten joint venture een succes te maken. Beide partijen beschikken waarschijnlijk over een massa data van hun klanten, maar ze mogen die dan niet voor uitvoering van WW en WAO gebruiken.

Onzeker is verder wat ABN Amro en Aegon moeten doen met de winst die ze overhouden aan een doelmatige uitvoering van de publieke taak, de uitvoering van verzekeringen waarvan de overheid de polisvoorwaarden heeft vastgesteld. Van de toezichthouder op de sociale zekerheid, het CTSV, moet zulke winst terugkeren in de fondsen waaruit de uitkeringen worden betaald en die gevuld worden met premies. Over Chinese muren gooien is er dus niet bij.

Niemand weet óf de huidige toelatingsvoorwaarden zullen veranderen en, zo ja, hoe. Zelfs bij de huidige marktpartijen is het gissen naar het antwoord op de vraag hoe hun markt er over een paar jaar uit zal zien. Gak-topman De Jong zal ongetwijfeld diverse scenario's in z'n la hebben, variërend van het terugdraaien van alle veranderingen sinds 1993 tot een draaiboek waarbij het Gak wordt gedwongen zichzelf op te delen omdat de overheid niet wil dat één aanbieder meer dan de helft van de markt in handen heeft. In de scenario's zwerven ook nog talloze onzekerheden. Waar en door wie worden WAO'ers in de toekomst gekeurd? Na hoeveel weken ziekte? Wordt de privatisering van de Ziektewet teruggedraaid?

Ook ABN Amro en Aegon ontmoeten meer onzekerheden dan zekerheden bij het betreden van de sociale-verzekeringsmarkt. Ondernemen mag dan wel het nemen van risico zijn, maar dan toch bij voorkeur een calculated risk. Helaas hebben ze in dit geval te doen met de grootste denkbare onzekere factor: de politiek. Van die `politiek', om precies te zijn van de ministers De Vries (Sociale Zaken) en Zalm (Financiën), willen de twee instellingen nu weten of er handel in die uitkeringen zit. Kunnen nieuwe uitkeringsinstellingen bijvoorbeeld rekenen op een bijdrage in de oprichtingskosten?

ABN Amro en Aegon zullen daarbij vermoedelijk wijzen op het Gak, dat 600 miljoen gulden premiegeld heeft gevraagd om de automatisering klaar te maken voor 2001. Een beetje veel, vond staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken) die `het mogelijk maken van marktwerking in de sociale zekerheid' over vier jaar op zijn conduitestaat wil hebben. Tweehonderd miljoen, daar moet het Gak het maar mee doen.

,,Aha'', zeggen de bank en de verzekeraar tot De Vries en Zalm, ,,dat willen wij dus ook.'' Dan dienen ABN Amro en Aegon naast hun joint venture wel een stichting op te richten waarin ze de aandelen van hun nieuwe WW- en WAO-fabriek moeten onderbrengen. Als alles bij het oude blijft, krijgt de minister van Sociale Zaken een optie op die aandelen.

Van beursgenoteerde en goed ingevoerde organisaties als ABN Amro en Aegon mag worden verwacht dat ze de vraag óf er voor hen iets in de sociale zekerheid te halen valt al bevestigend hebben beantwoord. Mogelijk speelt de gedachte: ,,Laten we maar op die markt gaan zitten, dan zijn we er in ieder geval als de wind uit de goede hoek waait.'' Dat is een riskante benadering, zo blijkt uit de privatisering van de Ziektewet in 1996. Verzekeraars met zo'n instelling, die de markt dachten af te romen met goedkope ziekteverzuimverzekeringen, kampen nu met honderden miljoenen guldens verlies en zijn gedwongen de premies te verhogen tot veertig procent.

Er is voor ABN Amro/Aegon ook nog een tussenweg: een uitkeringsinstelling voor eigen personeel. Dan bestaat er weliswaar een relatie met het Gak, de `echte' uitkeringsinstelling, maar die relatie is puur formeel. Over de ruggen van de eigen werknemers kunnen de bank en de verzekeraar elkaars nieren proeven, ervaring opdoen en – wellicht het belangrijkste – afwachten hoe de vrije sociale-zekerheidsheidsmarkt er in het echt komt uit te zien.