Oost-Timorese leider Gusmão verlaat gevangenis

Opgewacht door enkele tientallen aanhangers heeft de Oost-Timorese rebellenleider José Alejandro Gusmão vanochtend zijn gevangenis in Jakarta verlaten. Hij werd vervolgens overgebracht naar zijn nieuwe onderkomen: een eenvoudige, door hoge hekken omgeven bungalow in de Indonesische hoofdstad waar hij nu onder huisarrest staat.

De `vrijlating' van Gusmão, beter bekend onder zijn krijgsnaam `Xanana', past in het streven van de Indonesische regering om, daartoe aangespoord door de Verenigde Naties, een vreedzame oplossing te bewerkstellingen voor de kwestie Oost-Timor, de voormalige Portugese kolonie die in 1976 werd ingelijfd als 27ste provincie van Indonesië. Bij zijn nieuwe huis werd de rebellenleider verwelkomd door de Indonesische minister van Justitie, Muladi. Muladi zei dat Gusmão in de nieuwe omstandigheden ,,in staat is deel te nemen aan de onderhandelingen'' over de toekomst van Oost-Timor. ,,Xanana zit hier niet om werkeloos toe te kijken, maar om te helpen het probleem van Oost-Timor op te lossen'', aldus de minister.

De 52-jarige Gusmão was commandant van Falintil, de gewapende arm van het Timorese Front voor Nationale Bevrijding (Fretilin) dat na het vertrek van de Portugezen in augustus 1975 de daarop volgende burgeroorlog won, en op 28 november 1975 de onafhankelijkheid uitriep. Een maand later vielen Indonesische troepen Oost-Timor binnen. Sindsdien zijn er in Oost-Timor naar schatting meer dan 200.000 mensen om het leven gekomen in gevechten tussen strijdgroepen van het Falintil en de Indonesische bezettingsmacht, als gevolg van de jarenlange Indonesische repressie en van grootschalige hongersnood en ziektes.

Gusmão werd in november 1992, na verraad, overmeesterd door Indonesische commando's. Op 21 mei 1993 werd hij door een rechtbank in Dili veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, een vonnis dat later op last van president Soeharto werd omgezet in 20 jaar. Inmiddels wordt `Xanana' als woordvoerder van de Nationale Raad voor Maubere- (de inheemse naam voor Oost-Timor) Verzet beschouwd als een belangrijke gesprekspartner namens alle partijen in Oost-Timor die streven naar onafhankelijkheid. Al in de jaren tachtig, voor zijn arrestatie, brak Gusmão met het linkse Fretilin-verleden.

De ontwikkelingen rond Oost-Timor zijn in een stroomversnelling gekomen na het afgedwongen aftreden, vorig jaar mei, van president Soeharto. President Habibie heeft gezegd Oost-Timor een verregaande vorm van autonomie te willen geven. Onlangs voegde Jakarta daar aan toe zich helemaal uit Oost-Timor te willen terugtrekken indien zou blijken dat de bevolking het autonomie-voorstel zou afwijzen. Afgelopen zondag, voorafgaand aan nieuwe gesprekken in New York met zijn Indonesische collega Ali Alatas, zei de Portugese minister van Buitenlandse Zaken, Jaime Gama, dat Indonesië van plan is nog dit jaar een referendum te houden in Oost-Timor. Inmiddels heeft minister Alatas dat ontkend. (Reuters)