Mumbai, Mumbai, het is nu Mumbai

Het veranderen van topografische namen is een hachelijke zaak. Mensen hechten aan namen; daar verkijken veel machthebbers zich op die uit ideologische motieven hun land of stad van een nieuwe naam voorzien. En als de inwoners zelf al niet warm lopen, dan wordt het internationaal helemaal niks.

Neem Mumbai: slechts weinig Nederlanders zullen weten dat dit de nieuwe naam is van de grootste stad van India: Bombay.

Op zichzelf valt er iets te zeggen voor de naamsverandering die begin 1996 werd gedicteerd door de ultra-nationalistische Shiv Sena partij: de naam Bombay is immers afkomstig van de Engelsen, de gehate kolonisators (de Engelsen hebben het overigens overgenomen van hun voorgangers de Portugezen die `Bom Bai', Goede Baai, bedacht hadden als naam voor de havenplaats). Mumbai is de naam zoals die in de eigen taal van de deelstaat Maharashtra, het Marathi, wordt gebruikt. Het probleem is echter dat vijftig jaar na de onafhankelijkheid niet iedereen er warm voor loopt.

Drie jaar na de wijziging is `Mumbai' nog lang niet ingeburgerd. Vanzelfsprekend staat de naam op alle gemeentelijke borden, maar op de meeste winkelpuien en taxi's valt nog steeds `Bombay' te lezen. En ook de lokale editie van The Times of India heet nog steeds The Bombay Times.

Internationaal is de nieuwe naam al helemaal niet aangeslagen. In veel reisgidsen – ook de nieuwe drukken – hanteert men nog de oude naam. De KLM en andere luchtvaartmaatschappijen vliegen nog steeds op Bombay en ook de vijfsterrenhotels in de stad zijn nog niet overstag.

De gemiddelde inwoner van de stad laat het onverschillig. Of hij nu in Bombay of Mumbai woont, de file tijdens de ochtendspits wordt er niet korter door. Hij beschouwt het besluit tot naamsverandering vooral als een van de grillen van de Shiv Sena, de controversiële hindoepartij die zegt op te komen voor de cultuur van Maharashtra, de deelstaat waarvan Bombay de hoofdstad is.

Voor sommige inwoners is het feit dat de Shiv Sena met de naamsverandering kwam reden om Mumbai te boycotten. Zij zijn de kwalijke rol die de partij speelde tijdens de uitbarsting van geweld in 1992 tussen hindoes en moslims, die ruim duizend mensen het leven kostte, niet vergeten.

Behalve een politieke lading brengen de naamsveranderingen ook veel praktisch ongemak. De zucht tot verandering is namelijk niet beperkt gebleven tot Bombay: ook de namen van straten, pleinen, parken en stations zijn veranderd. Op nieuwe plattegronden en in officiële stukken gebruikt men de nieuwe naam, terwijl in de volksmond nog de oude wordt gebezigd. Voor Victoria Terminus, het grote station van Bombay (ook wel VT Station genoemd), dat nu Chatrapati Shivaji Terminus heet, maakt dit niet zoveel uit. Dit is zo'n landmark dat de meeste mensen beide namen kennen.

Lastiger wordt het voor de minder bekende plekken. Dat met Veermata Jijabai Bhonsle Udyan de Victoria Gardens worden bedoeld, en dat M. Dayanad Saraswati Marg de nieuwe naam is voor Central Avenue weten slechts weinigen. Als er op straat een groepje mensen staat te redetwisten en naar verschillende kanten staat te wijzen, zal het vaak gaan over een straat met een veranderde naam.