`Moskou deed in `62 bijna aanval op Nw-Guinea'

Sovjet-troepen hebben in augustus 1962 op het punt gestaan in het toenmalige Nederlands Nieuw-Guinea Nederlandse militairen en schepen aan te vallen. Dat schrijft vandaag De Volkskrant op basis van gesprekken met Russische militairen die bij de actie betrokken waren.

Volgens die militairen stuurde Moskou eind 1961 zes onderzeeboten, dertig bommenwerpers en twee- tot drieduizend man personeel naar Indonesië, dat aanspraak maakte op de westelijke (Nederlandse) helft van Nieuw-Guinea en dat een invasie voorbereidde. Begin augustus 1962 namen de Sovjet-onderzeeboten posities in voor de kust van Nieuw-Guinea. Ze werkten bij de plannen samen met zes Indonesische onderzeeboten. De Sovjet-soldaten in de onderzeeboten droegen Indonesische uniformen en kregen Indonesische papieren waaruit moest blijken dat ze als vrijwilligers onder Indonesisch commando dienden. In werkelijkheid kwamen alle opdrachten uit Moskou, dat de actie coördineerde met de Indonesische invasieplannen.

Onder zware Amerikaanse druk bereikten diezelfde maand Indonesië en Nederland in New York overeenstemming over de overdracht van Nederlands Nieuw-Guinea aan Indonesië. Toen Den Haag bleef treuzelen met instemming stuurde Indonesië zijn invasievloot naar Nieuw-Guinea en de Russen kregen opdracht hun missie uit te voeren: vijf van de zes onderzeeboten moesten voor de kust van Nieuw-Guinea elk schip torpederen dat ze opmerkten, ,,marineschepen, koopvaardijschepen, zelfs passagiersschepen, onder welke vlag dan ook'', aldus een van de geciteerde getuigen. Het zesde schip moest in Manokwari brandstofvoorraden bombarderen en een Nederlands fregat tot zinken brengen. In Indonesië stonden Toepolev-bommenwerpers klaar voor bombardementsvluchten op doelen in Nieuw-Guinea.

De actie ging op het allerlaatste moment niet door, toen Den Haag instemde met de overdracht van Nederlands Nieuw-Guinea. De Sovjet-onderzeeboot die op weg was naar Manokwari was op dat moment vlakbij zijn doel. ,,Twee uur later en het zou oorlog zijn geweest'', zo citeert De Volkskrant een Russische betrokkene.

In Russische vakbladen is de afgelopen jaren een discussie geweest over de risico's van de betrokkenheid van de Sovjetmarine bij de Indonesische operatie tegen Nieuw-Guinea. Artikelen daarover zijn o.a. verschenen in het blad Argoementi i Fakti. In februari 1998 heeft een vroegere marine-attaché in Indonesië, J. K. Koebasjev, die van 1962 tot 1966 in Jakarta gestationeerd was, zulke artikelen aangeboden bij de Nederlandse ambassade in Moskou. Daaronder was ook een stuk van de inmiddels overleden commandant van naar Indonesië gestuurde Sovjet-eenheden, schout bij nacht Tsjernobajs, getiteld ,,Onder de sterren van West-Irian''.

Volgens de directeur van het Instituut voor Maritieme Historie in Den Haag, P.van Royen, verdedigde Tsjernobajs de beslissing van de toenmalige Sovjet-leider Chroesjtsjov om gehoor te geven aan een verzoek van de Indonesische president Soekarno om begin augustus 1962 militair deel te nemen in de geplande operatie tegen Nieuw-Guinea. Andere artikelen (,,Een Derde Wereldoorlog aan de kusten van Nieuw Guinea?'' en ,,De Operatie Bevrijding van West-Irian'', hadden Chroesjtsjovs besluit gekritiseerd wegens de politieke risico's, zegt Van Royen.