Zielloos maar succesvol

Middelgrote steden doen het goed in de VS. Het is er meestal goedkoop bouwen, de wegen zijn nog niet verstopt, en toch is de lokale arbeidsmarkt voldoende gevarieerd. Als zo'n stad dan ook nog een serieus footballteam weet te verwerven, gaat het hard met de populariteit. Zoals in het geval van Jacksonville in Florida.

Over een jaar, hooguit anderhalf, zal KLM vanuit Amsterdam op Jacksonville, Florida vliegen. Dat is de voorspelling van een Amerikaanse econoom in Jacksonville, die zich nog herinnert dat KLM een paar jaar geleden geen markt zag in Orlando. ,,Nog geen half jaar later kwamen ze bij ons terug'', zegt hij. Jacksonville is een stad van 750.000 inwoners in het noordoosten van Florida. Bouwonderneming Wilma heeft er kantoorcomplexen neergezet, cargadoorsbedrijf Van Ommeren heeft een terminal in de haven, de bank ING Barings heeft een belang in de verbouwing van een winkelcentrum tot kantoorpark en uitzendbureau Randstad nam het plaatselijke bedrijf Accustaff over. Toch is Jacksonville, dat zich de laatste jaren mag verheugen in een boom, door het buitenland nog niet `ontdekt'.

Jacksonville is een van die middelgrote Amerikaanse steden die de motor vormen van de Amerikaanse economie. Ze zijn voor veel bedrijven goedkoper als vestigingsplaats dan de grotere steden, er zijn mogelijkheden voor uitbreiding terwijl ze toch ook een arbeidsmarkt hebben waar genoeg professionele krachten te vinden zijn. De steden hebben een stads- of streekbestuur dat de komst van nieuwe bedrijven toejuicht en aanmoedigt door belastingvoordelen. Ze hebben meestal ook nog niet de verkeers- en vervuilingsproblemen die grote steden als New York, Chicago en Los Angeles teisteren.

Enkele andere middelgrote steden in dezelfde groep zijn Cincinnati, Austin, Salt Lake City, Denver, Kansas City, Indianapolis, Portland en Sacramento. ,,Vijf jaar geleden voorspelde iedereen dat bedrijven zouden verhuizen naar Montana of een andere plattelandsstaat'', aldus Edward Glaeser, econoom en stedebouwkundige aan Harvard University. ,,Waar het nu om draait is de middelgrote stad van 750.000 tot 2 miljoen inwoners, die genoeg aantrekkelijks te bieden heeft en waarvan de arbeidsmarkt zodanig is samengesteld dat ze bedrijven aan kan trekken, uitbreiding aanmoedigen en banen scheppen.''

Het vervoersbedrijf Norton Lilly, het oudste nog bestaande in de Verenigde Staten, besloot vorig jaar vanuit Secaucus, New Jersey naar Jacksonville te verhuizen. Het bedrijf, dat een paar honderd werknemers telt, specialiseert zich in transport te land en ter zee en regelt de logistieke details daarvan. Topman Grove Conrad heeft geen spijt van het besluit. ,,Het werken vanuit de regio New York werd steeds moeilijker'', zegt hij. ,,Het verkeer zit vast en de kosten zijn hoog. Ik betaalde daar voor kantoorruimte 23 dollar per vierkante voet, hier minder dan de helft. Tegelijkertijd was het een verbetering omdat we het kantoor konden herinrichten.''

Volgens Conrad kon hij in Jacksonville alle mensen vinden die hij nodig had. Verkeersproblemen zijn er niet en het weer is altijd goed. ,,In New Jersey komen mensen te laat als er een sneeuwstorm woedt en ze willen weer vroeg naar huis. Ik heb daar alle begrip voor, maar het kost uren.''

Alvorens de keus op Jacksonville te laten vallen heeft hij ook gekeken naar Charleston (South Carolina) en Savannah (Georgia), net als Jacksonville havenplaatsen. Conrad koos voor Jacksonville omdat de binnenlandse verbindingen beter en de plaatselijke bestuurders zeer actief zijn.

Jacksonville timmert al een paar jaar hard aan de weg. De stad is een speciaal geval omdat het uitgebreide marineluchtmachtbases in de omgeving heeft die bij elkaar 4 miljard dollar per jaar in de economie pompen. Die constante inkomstenbron is zeer goed voor de economie, maar gebleken is ook dat militairen die hun dienstverband erop hebben zitten graag in Jacksonville gaan wonen. Het zijn voor bedrijven aantrekkelijke arbeidskrachten.

Daarnaast heeft Jacksonville door hard werken en hard lobbyen in 1994 een football-team voor de National Football League kunnen oprichten. Een nationaal sportteam binnen de stadspoorten is voor een Amerikaanse stad een trofee waarvan het belang niet kan worden overschat. Voor Jacksonville was het een hoofdprijs, een nationaal keurmerk dat met geen promotiecampagne te evenaren is.

,,De komst van de Jacksonville Jaguars hebben een enorme invloed gehad'', zegt Ceree Harden III, voorzitter van de plaatselijke Chamber of Commerce. ,,Opeens hoorde iedereen in het land over Jacksonville en mensen werden nieuwsgierig. In de vier jaren dat we bestaan zijn we drie keer in de play-offs terechtgekomen. Dat is allemaal gratis publiciteit.''

Toen Jacksonville in 1993 op een NFL-franchise aasde moest een stadion worden gebouwd van 150 miljoen dollar. Sommige bewoners morden over de uitgave, maar sinds het team is begonnen, heeft nooit meer iemand geprotesteerd. ,,De NFL staat te boek als een exclusieve club'', zegt algemeen manager Michael Huyghue van de Jaguars, ,,dus als jouw stad een franchise heeft, dan moet het wel een bijzondere stad zijn.'' In de praktijk blijkt dat bedrijven die een vestigingsplaats zoeken in de regio de aanwezigheid van een NFL-team waar ze hun relaties mee naartoe kunnen nemen een belangrijk voordeel vinden. Nu denkt Jacksonville al aan het binnenhalen van andere sportteams, zoals honkbal, ijshockey en basketbal.

Behalve de genoemde pluspunten heeft Jacksonville het voordeel van een gunstige ligging. Plaatselijke vertegenwoordigers geven hoog op van de orkaanvrije ligging van de stad. Zoals bekend worden het zuiden van Florida, de Golf van Mexico maar ook de Carolina's regelmatig getroffen door orkanen, maar Jacksonville ligt in een hoek die gevrijwaard blijft. Dat maakt ook zijn haven aantrekkelijk, al is de omvang daarvan vrij beperkt. Jacksonville moet opboksen tegen onder meer Norfolk, Charleston, Savannah en havens in Florida, maar een onmiskenbaar voordeel zijn de goede verbindingen. Containers kunnen direct op treinen worden geladen van de maatschappijen CSX en Norfolk Southern, die Jakcsonville met het noordoosten en het westen verbinden. Dat kan geen van de directe concurrenten bieden.

Toch neemt Jacksonville qua tonnage nog maar de veertigste plaats in op de ranglijst van Amerikaanse havens. Het is echter de tweede grootste op het gebied van automobielim- en export. In 1998 passeerden 450.000 auto's de haven, waarvan ongeveer tien procent gebruikte auto's waren die naar Latijns Amerika gingen.

,,Brazilië, Canada en Argentinië zijn onze belangrijkste handelspartners'', zegt Hassan Pordeli, een econoom die verbonden is aan de University of Jacksonville. ,,De stad wil nu meer handel met Mexico, dat een beetje is verwaarloosd. Canada en Mexico zouden beiden als NAFTA-landen een prominentere plaats in moeten nemen.'' Pordeli hoopt dat de aansluiting van de Noord-Amerikaanse gemeenschappelijke markt NAFTA en de Zuid-Amerikaanse Mercosur in 2005 een vrijhandelsgebied over de beide Amerika's creëert waar met name Jacksonville van moet kunnen profiteren. Dat duurt nog zes jaar. Kan Jacksonville daarop wachten?

Volgens Pordeli doet Jacksonville dat niet. Het is op dit moment al een aantrekkelijk gebied dat hij in de loop van de vijftien jaar dat hij er zit heeft zien groeien. ,,De streek is zeer stabiel'', zegt Pordeli, ,,de kosten van levensonderhoud zijn redelijk en zelfs laag vergeleken met andere regio's. De economie hier is zeer goed bestand tegen recessies, met name door de werkgelegenheid die de overheid biedt.''

Jacksonville biedt inderdaad een aantrekkelijk leefklimaat. Voor 120.000 dollar kunnen bewoners een riant huis met zwembad krijgen en praktisch het gehele jaar door mooi weer. ,,Het is hier de golfhoofdstad van de VS'', zegt Grove Conrad, die zegt zelf niet te golfen. ,,Op drie kwartier rijden bij St. Augustine is een speciaal golfdorp geopend. Mensen likken hun vingers erbij af.''

Chris Smith van telefoonmaatschappij Alltel woont sinds anderhalf jaar in Jacksonville en het bevalt hem zeer goed. ,,Ik heb op veel plaatsen in de VS gewoond en ook nog in Duitsland, want mijn vader zat in het leger'', zegt hij. ,,Jacksonville bevalt mij tot nu toe het beste. Springfield, Missouri is een goede tweede, maar Charlotte in North Carolina is niet te vergelijken.'' Met enige spijt zegt Smith dat zijn bedrijf hem eigenlijk elk moment kan overplaatsen.

Er zijn in de afgelopen jaren grote Amerikaanse bedrijven in Jacksonville gaan zitten met hun zogeheten `back office'-activiteiten. De bank Merrill Lynch heeft drie grote kantoorgebouwen staan aan de rand van de stad en er komen er nog vijf bij. Andere multinationals die ongeveer hetzelfde deden zijn autofabrikant General Motors, zuurwarenbedrijf Heinz, bierbrouwer Anheuser-Busch, koffieproducent Maxwell House en Internetbedrijf America Online. Ze kozen Jacksonville wegens de relatief lage lonen en de ruime arbeidsmarkt. ,,Florida staat in de VS bekend als de bejaardenstaat'', zegt Harden, ,,maar de gemiddelde leeftijd van werknemers in Jacksonville is 33.''

Bouwkosten in Jacksonville liggen 15 punten onder het nationale indexgemiddelde. Met zijn 85 punten ligt Jacksonville enkele punten onder Atlanta. Ter vergelijking: Chicago heeft op die index 110 punten, New York City zelfs 134. De stad gaat ook prat op haar gunstige ligging ten opzichte van afzetmarkten. In een straal van acht uur rijden is een markt van 35 miljoen consumenten. Orlando ligt op 250 kilometer, Savannah op 200.

Het blad Expansion Management Magazine plaatste Jacksonville dan ook op nummer één van zijn top-50 van aantrekkelijke vestigingssteden. Reden van die aantrekkelijkheid is onder meer dat bedrijven die zich in de stad vestigen tegemoetkomingen krijgen in belastingen en andere subsidies. ,,Omdat een van de drie bases in de omgeving van Jacksonville wordt gesloten kan de stad een beroep doen op federale subsidies voor economische ontwikkeling. Vooral staten als Californië en Florida hebben daarvan gebruik gemaakt.''

Jacksonville is een stad die eruit springt, maar het is ook een zielloze stad. Hoewel Jacksonville kan bogen op een geschiedenis van Europese bewoning die teruggaat tot voor het jaar 1600, is er nauwelijks iets historisch bewaard. Zelfs negentiende-eeuwse bouw is schaars. Een prachtig stationsgebouw is omgevormd tot een conferentiecentrum dat echter midden in het niets staat. Daar is het 's avonds waarschijnlijk niet prettig toeven. Het centrum van de stad is nauwelijks te vinden omdat het eigenlijk niet bestaat. Peter Rummell, topman bij de onroerendgoedmaatschappij St Joe Company en voormalige hoofd van de afdeling onroerend goed bij Walt Disney, vatte het toekomstbeeld voor Jacksonville mooi samen: ,,Dat Jacksonville geen tweede Atlanta is geworden, is geweldig goed nieuws. Het noordoosten van Florida kan uitgroeien tot een van de mooiste plaatsen ter wereld. Wat nodig is zijn brandpunten in de stad die natuurlijk en organisch aanvoelen. De groei moet zorgvuldig in banen worden geleid want stedelijke groei begeleiden is een evenwichtskunst.''

    • Lucas Ligtenberg