Twee paspoorten

HET KAN EEN geluk bij een ongeluk zijn voor kanselier Schröder. Afgelopen zondag verloor de rood-groene deelstaatregering in Hessen haar meerderheid. Dat was een klap in het gezicht van de federale coalitie die uit dezelfde partijen bestaat. Maar het verlies was voor de partner, de Groenen. De winst ging naar de grote partijen, CDU en SPD. Dat zet een domper op het Groene elan, de partij die voor het eerst in haar geschiedenis in Bonn aan de macht deelneemt. De kanselier, die nog onlangs de Groene minister van Milieu, Trittin, uit een politieke val moest bevrijden waarin hij met open ogen was gestruikeld, zal er niet rouwig om zijn dat zijn coalitiepartner moet inbinden. Het partijbestuur van de Groenen in Hessen heeft de consequenties getrokken en de zetels ter beschikking gesteld.

Er zullen verschillende factoren hebben meegespeeld die het Groene debacle bewerkstelligden. Maar algemeen wordt aangenomen dat de harde campagne die de CDU heeft gevoerd tegen het regeringsvoorstel om bij naturalisatie het behoud van de oorspronkelijke nationaliteit mogelijk te maken, polariserend heeft gewerkt. Van die polarisatie zouden de grote partijen hebben geprofiteerd ten koste van de kleinere. Ook de FDP verloor en wist nipt de vijfprocentsbarrière te halen. Maar ondanks hun vierde plaats zullen de liberalen straks meeregeren.

DE KWESTIE VAN de nationaliteit is in Duitsland vanouds een gevoelig onderwerp. In de praktijk hebben bijvoorbeeld langdurig in de Bondsrepubliek verblijvende vreemdelingen minder kans om de Duitse nationaliteit te verwerven dan de afstammelingen van eeuwen geleden naar Oost-Europa en Rusland geëmigreerde zogenoemde Volksduitsers. In deze wanverhouding wil de regering-Schröder verbetering brengen ten gunste van de honderdduizenden immigranten met een niet-Duitse achtergrond. Maar de wens van vele van deze kandidaat-Duitsers om hun oorspronkelijke nationaliteit te behouden, zal waarschijnlijk slechts in exceptionele gevallen kunnen worden gehonoreerd. Met het verlies van Hessen ontviel de federale regering tegelijkertijd ook de meerderheid in de medewetgevende Bondsraad, de vertegenwoordiging van de deelstaatregeringen.

Het vraagstuk van de dubbele nationaliteit speelt ook in Nederland. Een wetsvoorstel ter verruiming van de mogelijkheden voor kandidaten sneefde in de Eerste Kamer hetgeen toenmalig staatssecretaris van Justitie Schmitz er toe bracht per circulaire de oude eis van een keuze in beginsel te herstellen. Het wereldburgerschap heeft vooral literaire betekenis. Aan het burgerschap van de Europese Unie wordt gesleuteld. Maar een meervoudig burgerschap van verschillende staten, elders in de wereld geen ongewoon verschijnsel, is in grote delen van Europa nog steeds politiek onaanvaardbaar. De regering-Schröder heeft al laten weten op zoek te zijn naar een compromis.