Rampenfilm I

Hoe begint een wereldoorlog? Hadden de Weners op 28 juni 1914 enig idee dat de schoten in Sarajevo het begin waren van de Grote Oorlog, zoals later vaak beweerd is?

In de Nationale Bibliotheek duik ik in de Neue Freie Presse over de maanden juni, juli en augustus 1914. De kranten, dag na dag, laten zich lezen als het scenario van een rampenfilm. Eerst is er het onschuldige Weense leven, met roddels, ongelukken en de advertenties van de dag: `Feschoform. Wirkt enorm! De echte Wenerin dankt haar stevige boezem slechts aan Feschoform boezembalsem!' De extra editie, uitgevent op zondagavond 28 juni, met de aanslag. In de week daarop gaat het eindeloos over de binnenkomende condoleances, de daders en de correcte tekst van de laatste woorden – `Soferl, bleibe leben für unsere Kinder'. `De politieke gevolgen van deze daad worden erg overdreven', schrijft de krant op donderdag 2 juli. Dan is er de staatsbegrafenis, en vervolgens maakt half Wenen zich dagenlang druk over de vraag wie er wel en wie niet was uitgenodigd. De Duitse keizer gaat ondertussen rustig met vakantie. Pas op maandag 13 juli opent de krant met de toenemende spanning tussen Oostenrijk en Servië, maar op de Weense beurs blijft de handel rustig. Het is een mooie zomer, en iedereen verwacht dat de internationale diplomatie dit vuurtje wel binnen de perken zal houden. Achter de schermen ontstaan vreemde kortsluitingen, de eerste scheuren worden zichtbaar, de Russische gezant in Belgrado krijgt een hartaanval, maar nog heeft vrijwel niemand iets in de gaten. Je houdt je adem in.