Murdoch geprezen als literaire `grande dame'

Iris Murdoch (79), de Britse schrijfster die zichzelf `van tweede garnituur' vond, wordt na haar dood in Groot-Brittannië geprezen als grande dame van haar literaire generatie. Murdoch stierf gistermiddag in Oxford aan Alzheimer, een ziekte die zij in de beginfase `een heel, heel erg slechte, stille plek' noemde.

Volgens romanschrijver en oud-hoogleraar literatuur Malcolm Bradbury verliest de Britse literatuur in haar `een van de vier à vijf grootste romanschrijvers van de laatste halve eeuw'. Sommigen zeggen dat een deel van haar werk gebukt gaat onder `een teveel aan symboliek'. Anderen, zoals romanschrijver A. S. Byatt zei het gevoel te hebben dat `het belangrijkste in mijn literaire bestaan is geëindigd'.

Volgens de essayist A.N. Wilson zullen een aantal van de 27 romans die ze schreef – `moderne klassieken' als The Sea, The Sea en haar debuut Under the Net – over vijftig jaar nog steeds worden gelezen. Wilson was een van de velen die Murdoch niet alleen `wijs' en een `groot filosoof' noemde, maar ook haar `eerlijkheid' en `bescheidenheid' roemde.

,,Ze was vrijgevig tegenover honderden mensen, zowel financieel als emotioneel'', aldus Wilson.

Murdochs bescheidenheid is ook de rode draad in het boek dat haar echtgenoot John Bayley, hoogleraar literatuur in Oxford, waar zij zelf ook doceerde, vorig jaar over haar publiceerde.

In Iris – A memoir of Iris Murdoch schrijft hij: ,,Bescheidenheid is vaak iets dat gespeeld wordt, door iedereen op een andere manier, als deel van het pantser waarmee je de persoon opbouwt die mensen in je moeten zien. Iris is niet trots op haar bescheidenheid, ik geloof zelfs dat ze niet eens weet dat ze het is.''

Sommigen van haar collega-ateurs noemen het `dubbel erg' dat `iemand met zo'n groot intellect' Alzheimer krijgt. Haar echtgenoot was daar niet van overtuigd. Enerzijds zegt hij dat de ziekte het ergst is voor mensen met een sterke identiteit – want onhoorbaar voor de anderen schreeuwen die des te harder in hun eigen gevangenis.

Anderzijds noemt hij haar eenzaamheid `steeds natuurlijker'. ,,Ze zeilt niet de nacht in'', aldus Bayley. ,,Onder het donkere escorte van Alzheimer's is ze ergens aangekomen. En ik ook.''

Murdoch en Bayley hadden geen kinderen. Op haar verzoek wordt geheel rolvast, na haar dood geen herdenkingsdienst gehouden.