Het succes van Lulu Wang begon bij bekeringen Paulus

`Hier gaat het over in de cultuur, de komende jaren' is de titel van een reeks van vijf publieke debatten. Nieuw cultuurbeleid wordt voorbereid door denken en spreken over grote thema's. In de eerste aflevering toonde de Belgische schrijver Stefan Hertmans zich gisteren een tegenstander van de toenemende internationalisering.

Rick van der Ploeg, staatssecretaris van Cultuur, verbaast zich over de grote schoenen van Arthur Sonnen, directeur van het Theaterfestival. ,,Waar koop je die?'' ,,Die koop ik niet, die laat ik maken.'' Zaal de Unie in Rotterdam is er klaar voor, de reeks debatten over ons culturele klimaat kan van start. Het woord is aan de Belgische schrijver Stefan Hertmans, die verwijzingen naar Foucault en Habermas heel natuurlijk kan laten klinken. Zonder dat je je afvraagt of hij ze ook werkelijk heeft gelezen. Hertmans heeft dergelijke denkers, in zijn eigen woorden, `geïncarneerd', `opgegeten'.

Het was een sprankelend verhaal, gepresenteerd met de zelfverzekerdheid van iemand die het koketteren met namen voorbij is. Hertmans had bewust gekozen voor een ouderwetse ideologiekritiek, zo verklaarde hij achteraf. Wat hij in ieder geval wilde vermijden was meejuichen over onze gezellige global village, waar iedereen met iedereen communiceert en grenzen geen rol meer lijken te spelen. Dat is namelijk een valse voorstelling van zaken, die ten onrechte negeert dat Westerse waarden de wereld domineren. Dat streven naar dominantie komt voort uit ons onbegrip voor de ander, die we alleen dulden en begrijpen als het anders-zijn wordt opgeheven. De Westerse cultuur streeft naar mondiale gelijkschakeling, de ideale ander is ons spiegelbeeld.

En dat is allemaal de schuld van Paulus, die ons heeft opgezadeld met het `Paulinische Christendom'. Paulus introduceerde het universalisme dat hij in zijn vorige leven van de Romeinen had meegekregen. Zijn bekeerderscredo: geen andere overtuiging dan de mijne heeft bestaansrecht, `mogen allen worden zoals ik'. Die denkhouding heeft geleid tot uitwassen als het kolonialisme, maar ook tot het zelfbedrog van de huidige multiculturele samenleving. Moses Isegawa en Lulu Wang zijn succesvolle auteurs omdat ze hun anders-zijn hebben ingeleverd. Ze zijn exotisch, maar niet té exotisch. Internationalisering leidt tot vervlakking en uniformiteit, de aandacht voor niet-Westerse cultuur is onoprecht. Aldus Stefan Hertmans.

Drie co-referenten waren beschikbaar voor een weerwoord, maar erg overtuigend wilde dat niet worden. Alleen Hertmans' landgenoot Chris Dercon, directeur van Museum Boijmans Van Beuningen, toonde zich strijdlustig en verklaarde zelfkritiek tot een vorm van provincialisme. Ook noemde hij Mondriaan, Ivens, Rem Koolhaas en August Willemsen als voorbeelden van Nederlandse kunstenaars die er wel degelijk in geslaagd zijn om zich open te stellen voor andere culturen. De ironie van de zelfcriticus was Hertmans niet ontgaan (,,Ik ben het ding dat ik aan het bestrijden ben''), een alternatief kon hij dan ook niet bieden. Zijn ambitie was slechts om enkele kanttekeningen te plaatsen bij de alom toegejuichte internationalisering. En dat deed deze cultuurpessimist met zuidelijke flair.

`Hier gaat het over in de cultuur, de komende jaren' heeft plaats in de Balie, Amsterdam en Zaal de Unie, Rotterdam op vijf achtereenvolgende maandagavonden.

Inlichtingen. (020) 553 51 00.