CDU in Hessen herovert de `Neue Mitte'

Bij de deelstaatverkiezingen in Hessen heeft de rood-groene coalitie een gevoelige nederlaag geleden. Al was het alleen maar omdat ze haar meerderheid in de Bondsraad kwijt is.

Op zo'n glansrijke overwinning in Hessen had zelfs de jonge CDU-lijsttrekker Roland Koch niet durven hopen. Temeer omdat de verkiezingen in de deelstaat als belangrijke test-case voor de regering van kanselier Gerhard Schröder (SPD) golden. De klap is in Bonn hard aangekomen. Met de nederlaag in Hessen, verliest de SPD ook de meerderheid in de Bondsraad (Eerste Kamer) waardoor de coalitie wordt verzwakt.

Het signaal van Hessen is eenduidig. Na ruim 100 dagen te hebben geregeerd, heeft rood-groen in Bonn een lelijke oorvijg gekregen. Het is de 40-jarige Koch gelukt om met de handtekeningenactie tegen het dubbele staatsburgerschap voor buitenlanders, dat de coalitie van SPD en Groenen wil invoeren zodat vooral Turkse kinderen sneller integreren, een gevoelige snaar bij de burgers te raken. Koch, spreekbuis van de `Jonge Wilden' bij de CDU, heeft goed aangevoeld hoe hij dit landelijke thema in zijn deelstaat kon uitbuiten.

Zelfs toen de handtekeningencampagne (`dubbele nationaliteit: nee, integratie: ja') bij de eigen partij en een deel van de CDU-fractie omstreden bleek, greep Koch de actie met beide handen aan om er een speerpunt voor de verkiezingen van te maken.

De advocaat Koch begreep feilloos dat ook een groot deel van de SPD-clientèle niets van een dubbel paspoort voor buitenlanders wil weten. Gevreesd wordt dat dubbele loyaliteiten eerder tot minder, dan tot meer integratie van buitenlanders zullen leiden. In Hessen zag Koch zich met zijn opvattingen gesterkt tot diep in het burgerlijke kamp. Van de ruim 140.000 extra stemmen, die de CDU erbij verdiende, kwamen er meer dan 30.000 van de SPD en zelfs 20.000 van de Groenen. Daarmee lukte het Koch een deel van de `Neue Mitte', die Schröder bij de verkiezingen afgelopen september had gewonnen, te heroveren.

Niet alleen het thema van de dubbele nationaliteit speelde een belangrijke rol bij de verkiezingen in Hessen. De economische politiek vonden de kiezers nog belangrijker, wees onderzoek uit. Het geïndustrialiseerde Hessen is na Beieren de meest florerende bondsstaat. Gevreesd wordt dat de economische politiek in Bonn slecht is voor de deelstaat.

De halfhartige belastingplannen van de coalitie, waarbij het bedrijfsleven de rekening moet betalen voor de lastenverlichting van de lagere inkomens, versterkt geenszins de positie van `Standort Deutschland' ofwel `Standort Hessen'. De lokale politiek van de Groenen om zich met alle geweld te verzetten tegen uitbreiding van het vliegveld bij Frankfurt en te ijveren voor de stillegging van de atoomcentrale bij Biblis stuiten op onbegrip.

Met hun afstraffing van de Groenen hebben de kiezers de partij van Joschka Fischer duidelijk als `schuldige' van een zwak beleid in Hessen en in Bonn aangewezen. Zelfs Peter Struck, SPD-fractieleider, gaf toe dat het ,,overdreven optreden'' van minister van Milieu Jürgen Trittin - die in een overhaast gemaakt wetsontwerp de atoomenergie wilde beëindigen en daarmee Londen en Parijs bruskeerde - de positie van de Groenen danig heeft geschaad. De SPD zal zich dan ook minder aan de kleine partner gelegen laten liggen, was in Bonn te horen.

Het meest pijnlijk voor de regering-Schröder is dat de SPD met de nederlaag in Hessen haar meerderheid in de Bondsraad kwijtraakt. SPD en Groenen kunnen met hun plannen voor het staatsburgerschap, afschaffing van kernenergie en de belastingen, niet meer ongebreideld hun gang gaan. De SPD, die jarenlang haar de belastingverlaging van de regering-Kohl in de Bondsraad heeft geblokkeerd, is al na drie maanden gedwongen water bij de wijn te doen. Na de oppepper uit Hessen zal de CDU er immers alles aan doen om een afbraak van haar eigen politiek te voorkomen.