`Red een onschuldige van executie, wees een man'

Het gebeurt in de Verenigde Staten betrekkelijk vaak dat mensen die ter dood zijn veroordeeld bij nader inzien onschuldig blijken. Anthony Porter ontkwam aan terechtstelling door het speurwerk van een docent.

Een docent journalistiek en zijn studenten van de Northwestern Universiteit in Chicago hebben een dubbele moordzaak opgelost, waarvoor een onschuldige man ter dood gebracht dreigde te worden. Meer dan zestien jaar na de moord heeft de klas in een paar maanden speurwerk de ware dader gevonden, die inmiddels bekend heeft.

De Amerikaanse justitie heeft de zaak nu heropend. De man die in 1983 voor de moord ter dood werd veroordeeld, de 43-jarige Anthony Porter, reageerde opgelucht. ,,Ik dank God dat alles toch nog goed is gekomen.'' Als Porter inderdaad wordt vrijgesproken, dan is hij sinds 1977, toen Illinois de doodstraf weer invoerde, de tiende persoon in die staat die eerst ter dood is veroordeeld en later weer is vrijgelaten, omdat hij toch onschuldig bleek.

Het scheelde maar heel weinig of Porter was in september al geëxecuteerd. Twee dagen na de moord op een jong stel in Chicago, in de zomer van 1982, was hij gearresteerd. Hij was lid van een bende en had een eerdere veroordeling voor een gewapende overval op zijn strafblad staan. In 1983 werd hij schuldig bevonden en ter dood veroordeeld.

Vorig jaar waren bijna alle beroepsprocedures uitgeput. Maar twee dagen voor zijn executie werd hem toch nog uitstel verleend, om na te gaan of de bewering van zijn advocaat klopte dat Porter een IQ van 51 heeft en daarom niet ter dood gebracht mag worden.

Porters advocaat riep de hulp in van David Protess, een docent journalistiek die drie jaar geleden met zijn leerlingen ook al eens de onschuld aantoonde van vier mannen die ter dood waren veroordeeld voor een groepsverkrachting en een dubbele moord. Het uitstel van executie gaf Protess en zijn klas de tijd om, met behulp van een privé-detective, de rechtbankverslagen te bestuderen, de moord op de plaats van handeling na te spelen en getuigen op te sporen.

De docent had de zaak aangepakt, omdat er meteen al aanwijzingen waren dat Porter onschuldig was. Zo had de kroongetuige indertijd verklaard dat de dader met zijn linkerhand had geschoten, terwijl Porter rechts is. Diezelfde getuige vertelde de studenten nu, dat de politie hem had bedreigd en zwaar onder druk gezet om een belastende getuigenis over Porter af te leggen.

Een andere getuige, de 48-jarige Alstory Simon, ontkende enige betrokkenheid, maar wekte niettemin de indruk dat hij schuldig was of in elk geval meer wist dan hij vertelde. Vorige week vonden de studenten zijn ex-vrouw, die hen vertelde dat Simon de dader was. Een videoband van die verklaring speelde de klas door aan de televisiemaatschappij CBS, die de opname woensdag uitzond.

Diezelfde dag confronteerde de privé-detective Simon met de verklaring van zijn ex. Hij zou gezegd hebben: `Je kunt een onschuldige uit de dodencel bevrijden, wees een man.' Daarop erkende Simon, eveneens op video.

Het gebeurt in de Verenigde Staten betrekkelijk vaak dat mensen die ter dood veroordeeld zijn, toch onschuldig blijken. Sinds 1976, toen het Hooggerechtshof bepaalde dat de doodstraf niet in strijd is met de grondwet, zijn meer dan 500 mensen ter dood gebracht. In dezelfde periode zijn 75 mensen uit de dodencel vrijgelaten omdat ze onterecht veroordeeld bleken. Voor elk van de zeven uitgevoerde executies, is er dus ten minste één geval van een verkeerde veroordeling.

Intussen roept de politiek om beperking van de beroepsmogelijkheden van ter dood veroordeelden, terwijl de afgelopen jaren fors is bezuinigd op de rechtshulp voor deze groep gevangenen. Amerika heeft meer dan 3.500 gevangenen die ter dood zijn veroordeeld.

    • Juurd Eijsvoogel