Inferieure tv-reportage mikt op prijs

De publieksprijs van het International Filmfestival Rotterdam, gebaseerd op de direct na elke voorstelling verzamelde waardering door de bezoekers, ging vorig jaar pas op de allerlaatste dag verrassend naar De Poolse bruid.

Ook dit jaar nestelde zich blijkens de dagelijks gepubliceerde tussenstand eerst in de slotdagen een onverwachte kandidaat aan de top van het klassement, dat tot nu toe beurtelings werd aangevoerd door Festen en My Name Is Joe. De potentiële winnaar is nota bene een documentaire, de in de festivalsectie Digital New Wave vertoonde Amerikaanse productie Genghis Blues van de onbekende jonge regisseur Roko Belic, die vorige week op het Sundance-festival ook al de publieksprijs won.

Als de smaak van het Amerikaanse en het Nederlandse festivalpubliek maatgevend is voor de richting die de documentaire inslaat, dan staan ons barre tijden te wachten. Genghis Blues is namelijk een met digitale videocamera's opgenomen `film' die geheel beantwoordt aan de eisen van de televisieconsument: Belic herhaalt zelfs een paar keer volgens de regels van de commerciële televisie in een snelle montage hoogtepunten uit het voorafgaande. Zijn film ziet er niet uit, heeft alleen maar aandacht voor opvallende en spectaculaire gebeurtenissen, laat een commentator toelichten wat we met onze eigen ogen zien en toont ons een exotische cultuur vanuit de oppervlakkige blik van een toevallige passant. Het onderwerp is wel goed gekozen en innemend, hetgeen ongetwijfeld het succes van Genghis Blues verklaart. Een blinde Amerikaanse blueszanger van Kaapverdische afkomst, Paul Pena, is via radio Moskou in aanraking gekomen met de keelzangcultuur van Tuva, een autonome republiek binnen de Russische Federatie, op de grens van Mongolië en Siberië. Pena heeft zich niet alleen de moeilijke zangtechniek, zonder boventonen, eigen gemaakt, maar ook enige essentiële kennis van de Tuvaanse taal. Met een cameraploeg vertrekt hij naar Tuva om daar deel te nemen aan het nationale keelzangconcours, en wint de publieksprijs, vooral omdat hij de zaal in hun eigen taal toezingt en -spreekt.

De filmmaker vindt dat Tuva maar een raar landje, waar de inboorlingen een paard als hoofdprijs in het vooruitzicht stellen. `Zet hem op, Paul, win dat paard', voegt de commentator de hoofdpersoon toe, vlak voordat hij het toneel betreedt. Aan de overige deelnemers wordt geen aandacht besteed, volgens Belic omdat de meeste documentaires vervelend genoeg zijn en hij de film al aan de lange kant vond.

Wie zo over documentaires denkt, kan inderdaad beter programmamaker worden voor SBS6, Veronica of hun Noord-Amerikaanse tegenhangers. Een festival dat zulke `documentaires' programmeert, naast bijvoorbeeld een originele en creatieve documentaire over Mongolië als State of Dogs van Peter Brosens en Dorjkhandyn Turmunkh, én een van zijn hoofdprijzen door het publiek laat aanwijzen, loopt het risico van bedrijfsongevallen.