De Europese spons

DE LACHWEKKENDE RUZIE DIE de Verenigde Staten en de Europese Unie al jaren hebben over het importregime van bananen, kan de handelspolitieke betrekkingen tussen de VS en de EU de komende maanden ernstig verstoren. De handelsproblemen stapelen zich sinds enige tijd op en vooral de Amerikanen beginnen ongeduldig te worden. Een escalatie van handelsconflicten tussen de grote industriële mogendheden kan de wereldeconomie zware schade toebrengen.

Weliswaar heeft president Clinton opgeroepen tot een nieuwe wereldwijde ronde van handelsliberalisatie. Maar tegelijkertijd waarschuwen bewindslieden uit Washington dat het snel oplopende Amerikaanse handelstekort – en het tekort op de betalingsbalans – niet veel langer kan worden toegestaan. De druk in het Congres neemt toe om protectionistische maatregelen te nemen tegen goedkope importen. De regering-Clinton heeft al aangekondigd om het gevreesde artikel 'super-301' uit de Amerikaanse handelswet te reactiveren. Dit artikel maakt het de Amerikaanse regering mogelijk om eenzijdig maatregelen te nemen tegen landen die zich schuldig zouden maken aan oneerlijke handelspraktijken.

De Amerikaanse consumenten genieten nu van een ongekende welvaart dank zij de astronomisch gestegen beurskoersen op Wall Street. Ze sparen niet, maar consumeren volop. De bestedingsvraag wordt in toenemende mate gedekt door importen, onder meer uit de crisislanden van Azië en Zuid-Amerika. De VS fungeren als de enige rijke consumentenmarkt die onbeperkt goederen opzuigt. De EU en Japan – beiden met aanzienlijke handelsoverschotten – schieten daarin schromelijk tekort. De oplopende Amerikaanse irritatie hierover is begrijpelijk.

De Verenigde Staten moeten zelf ook stappen ondernemen. Een Amerikaanse renteverhoging is wenselijk om de lucht uit de ballon van de koersen van Wall Street te laten ontsnappen. Dat kan de consumentenbestedingen helpen beperken en de besparingen verhogen. Anderzijds doet de Amerikaanse regering de juiste dingen: de begroting vertoont een overschot (met andere woorden: de overheid `spaart'). Minister van financiën Rubin heeft gezegd dat de VS niet van plan zijn om de dollarkoers te gebruiken voor handelspolitieke doeleinden. Er zal geen competitieve devaluatie van de dollar plaats vinden.

OP ANDERE GRONDEN klinkt in de EU de roep om stimulering van de binnenlandse vraag, met name in Frankrijk en Duitsland. Het politieke doel is het terugdringen van de werkloosheid. De Europese markten zouden echter, als een economische spons, zoveel mogelijk importen moeten absorberen uit landen die zich uit hun financiële crisis proberen te exporteren. Daarvoor is het noodzakelijk dat de Europese markten zich verder open stellen. De EU kan door aanbodeconomische prikkels, hogere bestedingen en lastenverlichting het handelsoverschot verminderen. Daarnaast moeten eindelijk de subsidies voor de agrarische exporten en de importbeperking voor agrarische goederen eindelijk aangepakt worden.

De belangrijkste bijdrage moet de EU samen met de Verenigde Staten en Japan leveren. Dat is politieke steun aan het internationale stelsel van vrije handel. Want de stabiliteit van de wereldeconomie komt pas werkelijk in gevaar als financiële crises overgaan in handelscrises. Op een herhaling van die les uit de jaren dertig zit niemand te wachten.