BERINGSTRAAT VEEL EERDER OPEN DAN TOT NU TOE GEDACHT

De Beringstraat, de zeestraat tussen Noord-Amerika en Azië, is mogelijk tweemaal zo oud als werd gedacht, zo melden Russische en Amerikaanse onderzoekers in Nature van 14 januari. De eerste opening van deze zeestraat, die op zijn smalste punt 85 kilometer breed is, had ingrijpende gevolgen voor het leven op de twee continenten en in de omringende zeeën. Toen de zeestraat gesloten was, konden landdieren en planten zich vrijelijk tussen de twee continenten verplaatsen, maar was het leven in de zeeën ten noorden en ten zuiden van dit gebied van elkaar gescheiden. Na de eerste opening van de zeestraat was precies het omgekeerde het geval.

Het ontstaan van de Beringstraat, die slechts zo'n vijftig meter diep is, heeft niets te maken met het verschuiven van de continenten, maar alles met het stijgen van de zeespiegel. De Beringstraat zoals we die nu kennen ontstond ongeveer 25.000 jaar geleden, in de afloopfase van de laatste ijstijd. Tijdens de ijstijden was deze straat gesloten, maar daarvoor weer open. De allereerste opening van de zeestraat ligt ver terug in het verleden, maar ondanks het grote belang van die gebeurtenis is het niet gelukt hem precies te dateren.

De allereerste opening van de Beringstraat werd aanvankelijk gedateerd op ergens tussen de 11 en 5 miljoen jaar geleden, maar latere onderzoekers vonden waarden tussen 3,1 en 4,1 miljoen jaar geleden. De belangrijkse oorzaak van deze grote spreiding lag in het ontbreken van duidelijke aanwijzingen voor veranderingen in de fossiele levensvormen in dit gebied.

Russische en Amerikaanse onderzoekers hebben nu een nieuwe bepaling verricht. Dit deden zij door de verspreiding te bestuderen van fossiele diatomeeën (kiezelalgen) en het mosselachtige schelpdiertje Astarte. Hieruit leiden zij af dat de eerste opening van de Beringstraat tussen de 4,8 en 7,3 miljoen jaar geleden moet hebben plaatsgevonden, dus veel vroeger dan de recente schattingen suggereerden.

Het moment van de eerste opening van de Beringstraat is niet alleen van belang voor het onderzoek naar de verspreiding van het leven in de aardgeschiedenis (paleontoglogie), maar ook voor het onderzoek naar de ontwikkeling van zeestromingen. Variaties in de hoeveelheid water die via de Beringstraat naar de noordelijke Atlantische Oceaan stroomt blijken van invloed te zijn op de thermohaline circulatie in dit gebied. En die heeft weer een belangrijke invloed op de waterhuishouding - en daarmee indirect ook het klimaat - elders op aarde. Momenteel stroomt het water noordwaarts door de Beringstraat, maar na de eerste opening gebeurde dat waarschijnlijk zuidwaarts.

(George Beekman)