`Nieuwe Helmut Kohl' komt uit Hessen

De deelstaatverkiezingen van zondag in Hessen zijn een test voor de populariteit van de rood-groene Duitse regering Schröder. Maar de uitslag is ook van invloed op de richtingenstrijd van de christen-democraten.

Roland Koch oogt niet jong en al helemaal niet wild. Met zijn keurige grijze haar, ouderwetse bril en blauw-wit gestreepte overhemd onder een donker pak ziet hij eruit als een brave jongen uit het plaatselijke kerkkoor. Maar zodra Koch op het podium staat of in een café de mensen toespreekt, rollen de woorden als toonladders uit zijn mond. Hier is de bekendste `Jonge Wilde' uit de Duitse CDU aan het woord, het brein achter de jonge garde van veelbelovende fractievoorzitters in de Länder.

Krachtig gebarend, af en toe een grap makend en gepassioneerd in de aanval geeft hij zijn publiek één goede raad: Kies Koch, de lijsttrekker van de CDU in Hessen.

De verkiezingen, die zondag in de deelstaat met ruim 4 miljoen inwoners worden gehouden, zijn voor de 40-jarige Roland Koch van cruciaal belang. Koch is een Hoffnungsträger van de Christen-Democratische Partij, die sinds de landelijke verkiezingen van afgelopen september in Bonn in de oppositiebankjes zit. Met oud-kanselier Helmut Kohl als afgevaardigde in een van de voorste rijen.

De verkiezingen in Hessen zijn de eerste test voor de CDU na de nederlaag. Koch weet dat de hoop van de partij op hem is gevestigd. Al sinds 1990 werkt hij als fractievoorzitter in Hessen aan een overwinning van de CDU. Lukt het hem om de 57-jarige minister-president Hans Eichel (SPD), die al acht jaar met de Groenen regeert, uit het ambt te verdrijven dan komt de ster van Koch hoog aan de CDU-hemel te staan.

Nu al noemen zijn politieke vrienden hem in één adem met partijvoorzitter Wolfgang Schäuble en zijn plaatsvervanger Volker Rühe. Een oudere dame, die naar Koch is komen luisteren in het heuvelachtige Erbach, verklapt dat in de zaal van de stadshal ,,een nieuwe Kohl'' voor ons staat.

De advocaat Roland Koch kreeg twee jaar geleden in één keer landelijke bekendheid toen hij het waagde de belastingplannen van oud-minister van Financiën Theo Waigel (CSU) zo vakkundig onder vuur te nemen dat de vonken er vanaf vlogen. Koch poneerde zich als spreekbuis van de jonge, opstandige garde binnen de CDU, die meende dat de belastinghervorming niet ver genoeg ging. Hetzelfde gold voor de herziening van de welvaartsstaat. Wilde Kohl de verkiezingen winnen, moest de CDU zich veel meer profileren als hervormingspartij.

Na een stevig woord van de toenmalige partijvoorzitter en kanselier Kohl, onderwierpen de Jonge Wilden zich met het oog op de verkiezingen aan de partijdiscipline. Toen de bittere nederlaag voor de CDU/CSU een feit was en de nieuwe partijvoorzitter Schäuble voorzichtig de weg in de oppositie aftastte, liet Koch plotseling weer van zich horen. Als een van de eersten omhelsde hij de omstreden handtekeningenactie die de Beierse CSU-premier Edmund Stoiber suggereerde tegen de rood-groene plannen voor het dubbele staatsburgerschap.

Onder het motto `Dubbele nationaliteit: nee, integratie: ja' greep Koch het door de CDU eerder gehekelde instrument van een plebisciet dankbaar aan voor zijn campagne. ,,Er mogen geen parallelle maatschappijen van buitenlanders ontstaan'', houdt hij de kiezers in menig zaaltje voor en hij hamert erop dat opleiding en taalonderwijs betere middelen zijn tot integratie. Tot nog toe zijn 300.000 handtekeningen verzameld; in heel Duitsland één miljoen.

CDU en CSU willen net zolang met de actie doorgaan, totdat de regering van het dubbele staatsburgerschap afziet – ook al heeft de actie binnen de CDU grote verdeeldheid gezaaid. Zelfs Volker Rühe, die onlangs CDU-lijsttrekker in Sleeswijk-Holstein is geworden, wil geen handtekening zetten. Menig CDU-er vreest dat de actie als een boemerang op de eigen partij zal terugslaan. De verkiezingen in Hessen gelden immers ook als een test voor de toekomstige CDU-strategie. Wint Koch, dan wordt dit als een vertrouwensvotum gezien voor de CDU en zal een sterkere ruk naar rechts in de partij nauwelijks te stoppen zijn.

Met zijn opvattingen over staatsburgerschap, een meer prestatiegerichte schoolpolitiek, een hardere lijn tegen criminaliteit en een liberale economische koers, probeert Koch traditie en vernieuwing te verbinden. Economisch succes en sociale markteconomie horen meer bij elkaar, vindt hij. ,,De CDU is te hard geworden. De partij heeft te veel gehamerd op sociale hervormingen en daarmee mensen schrik aangejaagd'', zegt Koch, de verkiezingsnederlaag analyserend. ,,Alsof we alleen nog maar aan shareholder value denken.'' De partij moet haar sociale hart meer laten spreken zonder ,,de partij van gelijkheid in plaats van vrijheid te worden''.

Wat het sociale hart betreft, lijken SPD en Groenen betere kaarten te hebben. De verkiezingen in Hessen komen voor Koch eigenlijk te vroeg. Het terugdraaien van een aantal Kohl-hervormingen – zoals de korting van de ziekte-uitkering en bijbetaling van medicijnen – door de regering van Gerhard Schröder is bij de bevolking in goede aarde gevallen; net als verhoging van de kinderbijslag. De grote populariteit van de kanselier – 75 procent van de Duitsers is tevreden met zijn politiek – zal ook op minister-president Eichel afstralen, verwacht de SPD.

Opiniepeilers schatten dat rood-groen in Hessen een voorsprong hebben op CDU en FDP van 5 tot 7 procent. Bovendien heeft Eichel de economie mee. Hessen, dat profiteert van Frankfurts glans als kloppend hart van de euro, is met 2,8 procent na Beieren de sterkst groeiende deelstaat. Eichel wil zijn vriendelijke politiek tegenover het bedrijfsleven voortzetten. Maar de vraag is of dat lukt. De Groenen doen hun uiterste best de kerncentrale Biblis uit te schakelen en uitbreiding van het vliegveld te vermijden.

Hessen wordt een testcase. Een overwinning van Koch is een slag in het gezicht van de regering-Schröder en zal Stoibers `nieuw flinks'-strategie versterken. Verliest Koch, dan is dat een klap voor Schäuble en zullen de ogen in de CDU richting Rühe draaien. De oud-minister van Defensie heeft goede kansen in 2000 de verkiezingen in Sleeswijk-Holstein te winnen. Dan is Schäubles probleem bij de volgende ronde voor het kanselierschap in 2002 niet meer Stoiber, maar Rühe.