Monster

Er bestaat een merkwaardige tekening van de Michaelerplatz waarbij de jeugdige kunstschilder A. Hitler het plein volledig weergeeft, op één gebouw na: de herenmodezaak van de moderne architect Adolf Loos. Hoewel dit `huis zonder wenkbrauwen' er toen al was, mocht het van deze tekenaar niet bestaan. Hij was niet de enige.

Het Looshuis, strak en zonder krullen, was een vroeg pleidooi voor eerlijkheid en echtheid in de kunst. Maar in de ogen van veel toenmalige Weners was het een monster. Het was een schoolvoorbeeld van alle gevaarlijke moderniteit die de liberalen en de `krummnasige Hebräer' over het Germaanse ras uitstortten. Daartegen moest de `historisch gezonde' pracht van de stad worden beschermd, en of Loos nu werkelijk een jood was deed er niet toe. Joods en modern gold in de kringen van de fel anti-joodse burgemeester Lueger volledig als synoniem. De Duits-nationale Weners liepen liever achteruitkijkend de nieuwe eeuw in.

In het Looshuis is nu een bank gevestigd. In onze huidige ogen detoneert het helemaal niet zo met de omgeving. Het interieur heeft warme houten wanden en plafonds, het voorportaal is van schitterend groen marmer, met twee grote ronde zuilen. Maar dan zie ik de gevel ernaast, een orgie van bloemen, guirlandes en andere opsmuk, naast de stille gevel van Loos. En aan de voorkant zie ik hoe de entree op dezelfde manier terugwijkt van de ronding van het plein als de pompeuze Hofburg, hoe het een zacht, ironisch antwoord geeft. Dit gebouw is duidelijk in gesprek met zijn omgeving, en dat maak je zelden mee.