`Momentum Noord-Ierse vrede handhaven'

De uitvoering van het Noord-Ierse vredesakkoord is in een kritieke fase beland. Met de deadline van 10 maart in zicht hebben de partijen zich ingegraven. In de republikeinse beweging dreigt bovendien een scheuring met hervatting van het geweld als gevolg.

De Britse regering heeft in het hele land verscherpte veiligheidsmaatregelen getroffen om het risico van terreuraanslagen te verkleinen. De verscherping volgt op een mededeling van het verboden Ierse Republikeinse Leger (IRA), eerder deze week, dat dissidente fracties die tegen de uitvoering van het Goede Vrijdag-akkoord zijn wapens en explosieven uit IRA-voorraden hebben gestolen.

Om hoeveel wapens het gaat en wanneer de diefstal heeft plaatsgevonden is onduidelijk. De diefstal op zichzelf, de melding ervan door de IRA én het tijdstip zijn een nieuwe aanwijzing dat de ontwapeningskwestie de uitvoering van het Goede Vrijdag-akkoord fatale schade kan toebrengen.

Het lijkt uitgesloten dat paramilitairen wapens en explosieven zullen inleveren vóór 10 maart, als `Londen' een reeks politieke bevoegdheden overdraagt aan de nieuwe Noord-Ierse assemblee. ,,Ik heb [de Britse premier] Blair en [de Ierse premier] Ahern gezegd dat ik het niet voor elkaar krijg om de IRA zijn wapens te laten inleveren'', zegt Martin McGuinness vandaag in The Guardian. McGuinness is de rechterhand van Gerry Adams, leider van Sinn Féin, de politieke tak van de IRA. Hij bemiddelt tussen de IRA en de internationale ontwapeningscommissie.

Zijn erkenning dat ontwapening voorlopig niet haalbaar is betekent een verharding van de politieke impasse in Noord-Ierland. David Trimble, de protestantse premier, weigert de nieuwe assemblee met haar werk te laten beginnen zolang katholieke paramilitairen geen wapens overdragen. Hij heeft onlangs voorgesteld de uitvoering van het Goede Vrijdag-akkoord zonodig ,,te parkeren''. McGuinness roept Trimble vanochtend op die eis te laten vallen omdat die ,,steun betekent voor degenen die het vredesproces proberen te vernietigen''.

Ontwapening is geen formeel vereiste om het akkoord in werking te laten treden. Voor de protestanten is de weigering te ontwapenen echter een bewijs dat de katholieken het ,,naar de geest'' verwerpen.

Mo Mowlam, de Britse minister voor Noord-Ierland, erkende gisteren dat het vredesproces zich in een ,,kritieke'' fase bevindt, maar drong erop aan het ,,momentum'' van de vredesonderhandelingen te handhaven om te voorkomen dat hardliners het Goede Vrijdag-akkoord uit de rails laten lopen. Zij erkende desgevraagd dat de Britse en Ierse regering ,,nauwelijks middelen hebben om de onderhandelingsruimte van de ingegraven partijen te vergroten'', temeer omdat het door ,,tijdsdruk nauwelijks mogelijk is adempauzes in te lassen''. ,,Wij kunnen ons niet permitteren dat de onderhandelingen doorlopen tot in de campagne voor de Europese verkiezingen van juni'', aldus Mowlam. In mei breekt bovendien een nieuw seizoen van protestantse `Oranje-marsen' aan, dat zonder akkoord onvermijdelijk tot een nieuwe ronde van hevige confrontaties met katholieke Noord-Ieren zou leiden.

Zij weigerde pertinent de vervroegde vrijlating van terroristen uit de Maze-gevangenis te staken om druk uit te oefenen op de paramilitairen, zoals protestantse politici in Noord-Ierland, de Conservatieve oppositie in Westminster en leden van de Labour-fractie hebben geëist. Het effect daarvan zou tegengesteld zijn, aldus Mowlam. ,,Vrede is alleen haalbaar als wij een alternatief voor geweld kunnen blijven tonen.''

Zo'n alternatief leek gisteren opnieuw ver weg. De mishandelingen waarmee paramilitairen in eigen kamp afrekenen met vermeende verraders nemen opnieuw toe. Naast opzienbarende moorden als die op IRA-spijtoptant Eamon Collins, vorige week, treedt in katholieke en protestantse wijken een nieuwe golf van zogeheten punishment beatings op.

De wapendiefstal uit de IRA-depots wordt uitgelegd als teken van een dreigende scheuring binnen de IRA tussen een `gematigde' tak die bereid zou zijn `Goede Vrijdag' na te leven en een groeiende groep dissidenten die het geweld willen hervatten. Brendan McClenaghan, een republikein uit kringen rond de dissidente Continuity IRA, zei gisteren tegenover de televisiezender Channel 4 dat er ,,niets is veranderd'', om te voorkomen dat er nieuwe bomaanslagen in Londen zullen plaatshebben.