Film die overvloeit in digitale mediavormen

De interactieve videoinstallatie Speedflesh van Judith Barry en Brad Miskell is een draaïerige, apocalyptische ervaring. In de film die rondom in een afgesloten ruimte is geprojecteerd, laat een transparante, langgerekte waternimf zich gracieus meevoeren met het kolkende water. In haar aanwezigheid beleven vier computerfiguurtjes de laatste vijf minuten van hun leven. De kakofonie van stemmen wordt afgewisseld met golvende `ambient' muziek. Als je door hebt welke stem bij welk virtueel personage hoort, kun je ervoor kiezen een verhaal afzonderlijk te horen door interactief te schakelen met een pookje middenin de ruimte.

Speedflesh is een van de bijdragen aan de tentoonstelling in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam in het kader van Exploding Cinema. Dit onderdeel van het Filmfestival gaat in op de toekomst van de cinema. Behalve in de traditionele bioscoopfilm en televisie wordt de filmtaal steeds meer toegepast in de beeldende kunst, spelletjes, clubs (door zogenoemde veejay's) en nieuwe media. Behalve het werk van Marieke van der Lippe, het duo Tiravanija/Rawanchaikul en Marcel Broodthaers, zijn er zeven installaties op de expositie waarbij film en nieuwe digitale mediavormen in elkaar overvloeien. Femke Wolting, een van de programmeurs van Exploding Cinema, noemt dit `Melting Media'.

Barry en Miskell proberen diepte te creëren in de doorgaans gelikte, met high tech geproduceerde beelden. Speedflesh is de enige installatie waarin je je als bezoeker haast fysiek kunt `onderdompelen', de rest speelt zich af op het platte computerscherm of videobeam. De performancegroep Forced Entertainment toont samen met de fotograaf Hugo Glendinning de virtuele wereld Nightwalks, waarin je met de computermuis kunt dwalen door desolate Londense straten.

In het ideale geval zouden installaties die zich bedienen van `mix media', moeten voortbouwen op de sterke eigenschappen van zowel film als nieuwe media. Maar misschien liggen die wel te ver uit elkaar om ze in één werk te vereningen. Een (bioscoop)film zuigt je mee in het verhaal door de specifieke setting waarin de voorstelling plaats heeft en door de dramatische ontwikkeling. Een film heeft een begin en een einde. Nieuwe, interactieve media kennen meestal geen dramatisch hoogtepunt. In Nightwalks bijvoorbeeld dring je op een volstrekt willekeurige, kabbelende manier door in het stedelijke landschap, via een slaapwandelaar in streepjespyjama, een vrijend paartje in de auto of andere opdoemende personages. Elke klik op de muis, elke stap die je doet, is een rationele keuze.

En toch, juist in de interactieve media wordt er nu geëxperimenteerd met narratieve structuren in de vorm van on-lineverhalen en rollenspellen – terwijl de grote filmproducties zich veel meer richten op uiterlijk vertoon, op speciale effecten. Zo is DissemiNETion van Sawad Brooks en Beth Stryker een on-linedocumentaire, waarbij internetters hun persoonlijke geschiedenis kunnen achterlaten die anders wellicht verloren zou gaan. Voor deze poging (ze zijn nog maar net begonnen) tot collectieve geschiedschrijving valt wel iets te zeggen, maar de slappe vormgeving met wat heen en weer schuivende foto's en teksten maakt het geheel geen museale presentatie waard. Het probleem van nieuwe media is dat we ons in de oertijd van een nieuwe kunstvorm begeven. Het is spannend om te volgen hoe de digitale evolutie zich in de kunstwereld ontwikkelt. Maar wat nu hoopvol als `exploding' wordt gepresenteerd, daar lachen we ons later misschien een rotje om.

Tentoonstelling: Exploding Cinema. Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18, Rotterdam. T/m 7/2. Di-za 10-17u, zo 11-17u. Informatie over programma op website International Film Festival Rotterdam: www.iffrotterdam.nl