Echte seks

Veel erecties gezien deze week. Ben namelijk naar het Filmfestival Rotterdam geweest.

Behalve het faillissement van het gezin en algehele somberheid over onze tijd vertoonde het Rotterdamse aanbod nog een opmerkelijke trend: echte seks. De daad wordt niet langer gesuggereerd, maar expliciet in beeld gebracht. Close-ups van geslachtsdelen, tot nog toe voorbehouden aan porno-films, hebben hun intrede gedaan in de kunstzinnige film.

In La vie de Jésus van Bruno Dumont bleef het vorig jaar beperkt tot een enkele scène, en in Jezus is een Palestijn van Lodewijk Crijns is het niet meer dan een losse flodder. Maar Ian Kerkhof en Catherine Breillat gaan een stap verder. Hun respectievelijke films

Shabondama Elegy en Romance, allebei in wereldpremière in Rotterdam, gaan zelfs zo ver dat de makers een beroep moesten doen op professionele porno-acteurs. Hun tegenspelers zijn `gewone' acteurs.

In interviews laten de betrokken makers en acteurs weten al die ophef over de expliciete seksscènes maar onzin te vinden. Hypocriet zelfs, want seks hoort toch bij het leven? Dus waarom zou je het dan niet kunnen laten zien? Vreemde redenering, want sterven hoort ook bij het leven, en niemand heeft er moeite mee dat de acteurs zich op dat vlak beperken tot suggestie. Het bagatelliseren is onterecht, de intrede van pornografie (in de zin van expliciet getoonde seks, zonder waardeoordeel) in de kunstzinnige film heeft wel degelijk ingrijpende gevolgen voor acteurs en kijkers.

Ooit was het gangbaar om collectief naar porno te kijken, dankzij video werd het een bezigheid voor zeer kleine kring. Voor de generatie die de smoezelige bioscoopjes niet meer heeft meegemaakt, is het een vreemde ervaring om in een zaal vol mensen naar zoiets particuliers te kijken, wetende en ziende dat er niets wordt verdoezeld met stand-ins of andere ingrepen. Als de mensen die op het scherm bezig zijn ook nog eens pal achter je zitten, zoals me bij de première van – het overigens fascinerende – Shabondama Elegy overkwam, slaat de vervreemding extra toe.

Echte seks in films werpt een barrière op die zich moeilijk laat overwinnen. Voordat de kijker toekomt aan accepteren en verwerken van het gebodene, moet er eerst een veel te dominante prikkel uit de weg worden geruimd. Thom Hoffman verdient respect voor zijn lef en lengte, maar het leidt af van hetgeen waar hij toch vooral indruk mee moet maken: acteren. Omdat het zo dominant is, worden de films bovendien gereduceerd tot het meest spraakmakende aspect (twee festivalmedewerksters over Romance: `oh, je bedoelt die neukfilm'). De verdwijning van de suggestie heeft grotere gevolgen dan Kerkhof en Breillat willen toegeven. Wellicht zullen ze later pioniers blijken te zijn, maar voorlopig maakt hun afbraak van de illusie de cinema er niet spannender op.

    • Mark Duursma