Toenadering aartsvijanden India en Pakistan

De Indiase premier Vajpayee gaat binnenkort met de bus naar Pakistan. Pakistaanse cricketspelers kregen vorige week een staande ovatie in India. Het begin van echte toenadering?

Even onverwacht als onwerkelijk is de ontspanning die zich aftekent tussen India en Pakistan. Even lijkt het erop dat de buurlanden niet meer de bittere vijanden van vroeger zijn. Dat ze geen drie oorlogen met elkaar hebben gevoerd, nooit kernwapens hebben ontwikkeld en dat ze geen onoplosbare vete hebben over Kashmir.

Gisteren nodigde de Pakistaanse premier, Nawaz Sharif, zijn Indiase ambtgenoot Atal Behari Vajpayee uit binnenkort met de bus naar Pakistan te komen als erepassagier op de eerste officiële lijndienst tussen New Delhi en Lahore. Enkele uren later kwam het antwoord: uiteraard komt Vajpayee met de bus naar Lahore. Sharif, op zijn beurt, kon niet achterblijven en zal Vajpayee vergezellen op de terugreis naar India. ,,Onderweg lossen we de helft van de problemen op'', grapte Sharif nog. En passant zullen beide premiers met hun busreis voor het eerst sinds de oorlog van 1965 de enige grensovergang openen tussen India en Pakistan, op de Grand Trunk Road tussen Amritsar en Lahore. Voor de historische busrit tussen India en Pakistan – de eerste sinds de deling in 1947 – is nog geen datum vastgesteld, maar vermoedelijk stapt Vajpayee volgende maand aan boord van de super-de-luxe video coach.

De eerste tekenen van de plotselinge dooi werden vorige week zichtbaar. In Chennai, het vroegere Madras, kreeg de cricketploeg van Pakistan van tienduizenden Indiërs een staande ovatie nadat zij van India hadden gewonnen in de eerste testmatch op Indiase bodem sinds 1987. Onder de strengste veiligheidsmaatregelen begonnen de nationale teams vanochtend in New Delhi aan hun tweede confrontatie. Gisteravond hockeyden India en Pakistan al tegen elkaar, eveneens in New Delhi.

,,Is het lente in de Indo-Pakistaanse verhoudingen?'', zo vraagt de Times of India zich vanochtend op de voorpagina af. In regeringskringen wordt erop gewezen dat premier Vajpayee werkelijk ,,een nieuwe weg'' wil inslaan met Pakistan. Sinds de kernproeven, in mei vorig jaar, hebben Sharif en Vajpayee elkaar verschillende keren in het buitenland ontmoet en werden regeringsdelegaties aan het werk gezet om op zoek te gaan naar mogelijkheden voor een doorbraak in de vijftig jaar oude geschillen. Concrete vooruitgang werd tot dusverre nog niet geboekt. Beide regeringen zijn er sinds de `nucleaire testmatch', zoals de media de kernproeven graag omschrijven, steeds meer van doordrongen geraakt dat een regelrechte oorlog om Kashmir geen optie meer is – simpelweg omdat een escalatie kan leiden tot het einde van de twee beschavingen.

Opmerkelijk was dat premier Sharif zich deze week hardop afvroeg waarom India en Pakistan niet in bilateraal verband en op het hoogste politieke niveau zouden overleggen over de nucleaire dreiging en andere veiligheidszaken. Hij deed dat op het moment dat de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Strobe Talbott van New Delhi naar Islamabad vloog voor de achtste onderhandelingsronde over ondertekening van de internationale kernstop- en non-proliferatieverdragen door India en Pakistan.

Een ander signaal vormen voorzichtige besprekingen over de aankoop van Pakistaanse elektriciteit door India. En over twee weken spreken afgevaardigden van Sharif en Vajpayee in New Delhi opnieuw over het belangrijkste geschilpunt: Kashmir, de staat die al sinds de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië door beide landen wordt opgeëist.

De aanstaande opening van een dagelijkse busdienst tussen New Delhi en Lahore mag tot nu toe het enige tastbare resultaat van de ontdooiing zijn, de busverbinding heeft wel een hoge symbolische waarde. Aan beide zijden van de grens bestaat een diepgewortelde wens tot onderlinge contacten tussen de burgers van India en Pakistan. Uit nieuwsgierigheid. Pakistanen willen wel eens weten hoe New Delhi, Bombay en Calcutta eruitzien. Hetzelfde geldt voor de Indiase belangstelling voor steden als Lahore, Rawalpindi of Peshawar. Maar de twee ontwikkelingslanden beseffen ook dat normalisering van de relatie de welvaart alleen maar ten goede kan komen. ,,Als India en Pakistan de onderlinge problemen oplossen, kunnen we ons allebei concentreren op ontwikkeling'', zei Sharif gisteravond in Karachi.

Wellicht dient het cricket, dat in India en Pakistan op een haar na tot religie is verheven, andermaal als de diplomatieke smeerolie die beide landen dichter tot elkaar kunnen brengen, zoals ook aan het eind van de jaren tachtig gebeurde. De serie testmatches speelt een belangrijke rol bij de vrolijke stemming tussen Islamabad en New Delhi. Typerend waren de woedende reacties van de Indiase bevolking op een aantal gewelddadige boycotacties van extremistische hindoes, die de Pakistanen van het Indiase grondgebied wilden weren. De spontane volksuitingen waren voor Islamabad voldoende reden de nationale ploeg toch naar India te sturen.