Oude glorie en nieuw geld

Op Parliament Hill waait het bijna altijd. Daarom wordt er bijna altijd gevliegerd. Door kinderen met ouders, door kinderen zonder ouders en door volwassenen zonder kinderen, maar met de modernste lichtgewicht luchtzeilen aan twee besturingsdraden. Soms moet je duiken om niet onthoofd te worden.

Als je vanaf Parliament Hill naar het zuiden kijkt, ligt Londen aan je voeten – een reuzenpanorama van huizen, torens, de koepel van de St Paul's kathedraal en een heleboel stationsoverkappingen. Als het niet mist, kun je langs de kantoren van de City tot aan Greenwich kijken. Op nazomerse middagen begint de stad aan je voeten roze te gloeien, terwijl de zon weerkaatst op de vliegtuigen die boven de horizon in een lange optocht hun daling naar Heathrow inzetten. Soms hoor je ambulance-sirenes, het gerammel van een trein en andere grotestadsgeluiden. Meestal hoor je vogels fluiten. Dat kan hier beter dan elders in de metropool, want Parliament Hill is het hoogste punt van Hampstead Heath.

De naam zegt het: ooit was dit hei. Nu is het glooiend parkbos en de grootste open ruimte binnen de Londense agglomeratie ten noorden van de Theems. Het is een eiland van natuur in de stadszee, zonder de steriele biljartlakens van Hyde en Regent's Park en met poelen voor eenden, vissers en naaktzwemmers, met hoog gras, modderige beken en donkere klimbomen waar opeens de gifgroene vlam van een specht tussendoor flitst.

Rond de Heath steken een stuk of wat kerktorens omhoog. Vroeger lag daar een los dorp op een heuvel. Die zijn allang opgeslokt door de stad. Maar de spitsen houden het idee levend dat Londen, zoals zoveel wereldsteden, geen uniforme grote stad is, maar een verzameling eigensoortige dorpen.

Dit stukje wordt geschreven in één van die dorpen: Hampstead, ten westen van de Heath, in een zijstraat van de hoofdstraat, op de eerste verdieping van een Victoriaanse stadsvilla van rode baksteen, die hoognodig aan een schilderbeurt toe is. Vanmorgen om stipt zeven uur klonk, zoals elke donderdag, hoefgetrappel in de hoofdstraat: de paarden van de gemeentepolitie, zeker vijftig, begonnen aan hun wekelijkse uitje. Een half uur eerder liet de Pakistaanse krantenman een stapel kranten in het portiek ploffen. Dadelijk komen de blanke postbode en de blanke melkboer en een ploegje Caraïbische heren die aan de overkant van de straat een tuin aanleggen. Een uur later beginnen ook de getatoëerde parkeerwachters in hun walkie-talkies te praten tegen de getatoeëerde mannen in de vrachtwagen die de wielklemmen komt brengen.

In de hoofdstraat, langs de schoenenwinkels, cafés en banken, is dan al een tijdje geen ruimte meer voor paarden. Daar staat een knorrende file waarin de duurdere modellen overheersen. Het is soms moeilijk te zeggen wie de Range Rover met kinderen in verantwoorde zitjes bestuurt. Is het hun moeder die, na ze op één van de privéscholen in de omtrek te hebben afgeleverd, doorrijdt naar zonnebank of tennisleraar? Is het de Australische nanny? Of toch oma met een facelift? Wie te voet naar de openbare buurtschool gaat, moet uitlaatgassen happen. Nu, je moet er iets voor over hebben om in Hampstead te wonen.

Hampstead is een voormalig kuuroordje uit de achttiende eeuw waar de projectontwikkelaars van een eeuw later weinig kans hebben gekregen omdat het te heuvelachtig was. Sindsdien lijkt het uiterlijk niet veel veranderd: wie even over de auto's heen kijkt naar de glas-in-lood-raampjes, de stucco façades en gietijzeren lantarenpalen waant zich in sommige straten in een voorbije tijd. Die Anton Pieck-factor verklaart iets van het snob-appeal. ,,Wij worden vaak gebeld door Amerikanen die zeggen dat ze een huis willen huren met houten vloeren en hoge plafonds'', zegt Angeles Montoya, een makelaar die Hampstead kent als het handschoenenkastje van haar BMW. ,,Wat het kost kan ze weinig schelen, zolang de postcode maar NW3 is.''

De aantrekkingskracht heeft voor de andere helft te maken met Hampsteads imago als hoofdkwartier van de artisieke en politieke elite die er ooit woonde. John Keats stierf er – ,,deze druppel bloed is mijn doodvonnis'', dichtte hij nog hoestend – , net als de romantische schilder John Constable. George Orwell werkte er in een boekwinkel waar nu een pizza-filiaal huist. Norman Foster, de architect, is net verhuisd. Alfred Brendel, de pianist, heeft net een praatje gehouden in de buurtboekwinkel. De Gaulle woonde er in de Tweede Wereldoorlog, de bejaarde Labour-leider Michael Foot woont er nog steeds. Glenda Jackson, de actrice die namens het traditioneel Labour-stemmende Hampstead in het parlement zit, woont inmiddels op de zuid-oever van de Theems. En dat zit veel oude Hampstonians niet lekker.

Bij de slager kun je de alweer zeer middelbare popzanger Boy George nog tegenkomen. Bij de visboer sta je naast eerbiedwaardige columnisten van de Guardian en The Independent. Hugh Grant haalt op de Heath een eh, frisse neus. En bij de Italiaanse deli koopt Lord Hoffmann, de opperrechter die het eerste Pinochet-vonnis verprutste, een broodje voor hij naar Westminster fietst. Maar zijn reputatie van het Londense Quartier Latin heeft Hampstead langzamerhand wel ingeleverd. In hip Islington, mondain Notting Hill en multicultureel Brixton bruist het leven in galeries, clubs en politieke salons nu stukken harder.

Wat bleef is oude glorie. Kenwood House, een landhuis op de Heath, heeft een rijke en gratis toegankelijke verzameling oude meesters, waaronder een zelfportret van Rembrandt, en op zomerse zaterdagavonden kun je er picknickend naar een concert luisteren, met vuurwerk na afloop. En Freuds divanbed is te zien in het voormalige woonhuis van de Weense zielknijper, die in Hampstead neerstreek na de Oostenrijkse Anschluss in 1938. Anna, zijn dochter, woonde er tot 1982. Nu is het een museum, net als Keats' woonhuis.

Maar ook voor liefhebbers van moderne architectuur heeft Hampstead iets te bieden: 2 Willow Road, een woonhuis uit de jaren dertig van de Hongaarse architect Ernö Goldfinger, is sinds kort en niet zonder tumult toegevoegd aan de monumentenlijst van The National Trust, die er rondleidingen organiseert.

,,Hampstead is de laatste jaren snel veranderd'', zegt Gerry (57), die vanaf zijn vaste stek naast The Body Shop de daklozenkrant Big Issue verkoopt en als jongen hier nog naar de volkskermis ging. ,,Je ziet nu veel superrijken. Het liefst ga ik om met de mensen die hier hun hele leven hebben gewoond en dat zijn de gewone mensen. Het zijn er steeds minder, maar ze geven meer.''

In de afgelopen zes maanden zijn drie buurtwinkels vervangen door het zoveelste roestvrijstalen filiaal van een koffie-keten, een glossy haute couture-zaak en een mobiele telefoonwinkel. Desondanks blijft de hoofdstraat met zijn licht verlopen, nep-Franse Café des Arts, het Community Center met zijn soepkeuken, yoga-cursussen en wekelijkse bric-à-brac-markt pittoresk. Nog is er rond kerst een bazar in de Methodisten-kerk, met handgeweven rokken en derdehands boeken over Stonehenge. Maar voor je het weet is ook dat een fitness-centrum voor yuppies geworden.

INFORMATIE

Hampstead is vanuit het centrum van Londen eenvoudig te bereiken.

Underground: Northern Line richting Edgware, halte Hampstead. Bus 24 en 168 gaan er vanaf Trafalguar Square, respectievelijk Waterloo Station ook heen.

Voor wie er wil logeren, is de keuze eenvoudig. La Gaffe is een klein hotel-café-restaurant dat ook in een Frans provinciestadje zou kunnen staan, maar ruwe bolster/blanke pit-Italianen maken er de dienst uit. De keuken is laat open en als zijn muts goed staat, kun je nog een glaasje met de kok drinken. 107 Heath St, +44 (0)171 435 4941. Het Hampstead Village Guesthouse, in een stille straat op loopafstand van Heath en hoofdstraat, is een on-Engels bed & breakfast. Dat klopt, want het is van de Nederlandse Annemarie van der Meer. De vloeren kraken, de meeste kamers hebben Victoriaanse badmachinerie en overal zijn boeken. De hond heeft een beetje een gebruiksaanwijzing. Niet roken, wel gezellig. 2 Kemplay Road, +44 (0)171 435 8679. E-mail: hvguesthouse@dial.pipex.com

Kenwood House: Hampstead Lane. Ma t/m zo, van april t/m sept. 10-18u, van okt. t/m maart 10-16u. Kaartverkoop zomeravondconcerten: +44 (0)171 973 3427.

Freud Museum: 20 Maresfield Gardens. Wo t/m zo 12-17u.

Keats' House: Keats Grove. Ma t/m vr 10-13u en 14-18u, zo 14-17u. 2 Willow Road: Do t/m za 12-17u, rondleidingen elke 45 min.