In VS brandt debat los over de begroting

Het impeachment-proces is nog niet afgelopen, maar in Washington is het volgende politieke debat als losgebrand. Wat doet Amerika met het overschot op de begroting?

De harde kritiek die veel Republikeinse Congresleden gisteren leverden op president Clinton moet hem als muziek in de oren hebben geklonken. Eindelijk ging het nu eens niet over Monica, meineed en misdrijven tegen de rechtstaat. Het was zijn begrotingsvoorstel dat de Republikeinen onder vuur namen. En daarmee lieten ze ongewild zien dat de president politiek nog allerminst is uitgespeeld.

Ook al is het impeachment-proces nog niet voorbij, politiek Washington heeft zich deze week al met overgave op de volgende, grote politieke vraag gestort: hoe besteden we het overschot op de begroting? Voor president Clinton is de strijd over dat luxe-probleem een welkome mogelijkheid om de affaire-Lewinsky en de impeachment naar de achtergrond te dringen. Voor de rest van de politieke klasse vormt het debat over de begroting de opmaat voor de verkiezingen van het jaar 2000.

Triomfantelijk presenteerde Clinton maandag zijn begrotingsvoorstel, waarvan hij de grote lijnen vorige maand al uiteengezet had in de State of the Union, zijn jaarlijkse toespraak tot beide huizen van het Congres. Na drie decennia van begrotingstekorten, zei Clinton, hebben de Verenigde Staten nu hun ,,economische huis weer op orde''. Hij omschreef zijn plan, dat betrekking heeft op het begrotingsjaar dat op 1 oktober begint, als ,,een progressief, maar voorzichtig pad naar onze toekomst''.

Het voorstel is getiteld ,,Begroting van de Amerikaanse regering'', maar in feite is het een politieke verlanglijst van de president. Het is zijn openingsbod in de strijd met het Congres over de politieke prioriteiten voor het komende jaar. De Republikeinen, die in beide huizen van het Congres in de meerderheid zijn, hebben al gezegd dat de uiteindelijke begroting er heel anders zal uitzien.

Clintons begrotingsplan, van bijna 1.800 miljard dollar, heeft voor elk wat wils. Miljarden dollars extra voor onderwijs, gezondheidszorg, het milieu, misdaadbestrijding en defensie. Gerichte belastingverlagingen, bijvoorbeeld voor mensen die thuis chronisch zieke familieleden verzorgen, of voor gemeentes die oude schoolgebouwen opknappen.

En daarbij werpt de president zich dan ook nog eens op als de kampioen van een zuinig beleid. De verwachte begrotingsoverschotten ± die hij voor de komende tien jaar op in totaal zo'n 2.400 miljard dollar raamt ± zouden voor bijna tweederde gereserveerd moeten worden voor de oudedagsvoorziening Social Security, die in de financiële problemen dreigt te komen als de zogeheten babyboom-generatie met pensioen gaat.

Op dat laatste punt lijken de Republikeinen het met Clinton eens te zijn, ook al verschillen ze van mening over de manier waarop Social Security gered moet worden. Maar over de besteding van de rest van de overschotten, hebben ze radicaal andere ideeën. De verhoging van de defensiebegroting die de president voorstelt, de eerste substantiële verhoging sinds het einde van de Koude Oorlog, gaat hen niet ver genoeg. De extra uitgaven voor onderwijs, milieu en gezondheidzorg, verraden volgens de Republikeinen dat Clinton in zijn hart een ouderwetse, linkse Democraat is met een gat in zijn hand en een overdreven vertrouwen in de rol van de overheid. Een groot deel van de overschotten zou volgens de Republikeinen ,,aan de Amerikaanse gezinnen teruggegeven moeten worden'', ofte wel: gebruikt moeten worden om een forse belastingverlaging mee te financieren.

Met zeldzame eensgezindheid hebben de Republikeinen gisteren een plan gepresenteerd, waarin een verlaging van de inkomstenbelasting met tien procent centraal staat. ,,Dat is eerlijk, eenvoudig, goed voor Amerika's gezinnen en goed voor de groei'', aldus Afgevaardigde John Kasich, die klonk alsof hij een verkiezingsthema lanceerde.

De Republikeinen zeggen dat ze zowel Social Security kunnen veiligstellen, als de belastingen kunnen verlagen. Maar Clinton en de Democraten zijn al begonnen daar twijfel over te zaaien. Een grote, algemene belastingverlaging, betogen zij, is onvoorzichtig beleid, dat snelle bevrediging stelt boven zorg voor de volgende generatie ouderen.

Van oudsher zijn de belastingen een bijzonder gevoelig politiek punt in Amerika; het land is niet voor niets ontstaan uit een belastingrevolte. De Republikeinen hebben in het verleden met belastingverlagingen grote politieke winst geboekt, voor het laatst onder Reagan. Maar opiniepeilingen geven aan dat de meeste Amerikanen tegenwoordig een hogere prioriteit geven aan verbetering van het onderwijs en het financieel gezondmaken van Social Security en Medicare. Of dat inderdaad zo is, en of dat zo blijft als de Republikeinen met hun verleidelijke tien procent verlaging campagne gaan voeren, is nog de vraag. Maar de Democraten, onder leiding van Clinton, lijken de gok aan te durven. Niet alleen is er voor het eerst in een generatie een begrotingsoverschot, de werkloosheid is historisch laag (4,3 procent), de inflatie eveneens en al drie jaar achter elkaar bedraagt de economische groei meer dan 3,5 procent.