Sombere perspectieven in Moldavië

In Moldavië is de centrum-rechtse regering van premier Ion Ciubuc gestruikeld over interne tegenstellingen en wrijvingen met het door de communisten gedomineerde parlement. Ook de Russische crisis speelde een desastreuze rol.

,,De regering is door het gedrag van sommige van haar leden nooit een geconsolideerd geheel geworden. Men kan dit kabinet niet langer tolereren.''

Het waren geen oppositieleiders die gisteren in de Moldavische hoofdstad Chisinau dit harde oordeel velden over de regering van Ion Ciubuc, het was de premier zelf die tot de conclusie kwam dat hij beter af kon treden.

Ciubuc, premier sinds 1998, vormde na de verkiezingen van maart vorig jaar een centrum-rechtse regering die de steun genoot van 61 van de 101 leden van het Moldavische parlement en ontvouwde indertijd een programma van solide economische hervormingen. Broodnodige hervormingen, want na het opbreken van de oude Sovjet-Unie kromp de Moldavische economie jaar in jaar uit, tot uiteindelijk éénderde van de omvang die ze in 1991 had. Pas in 1997 registreerde Moldavië voor het eerst weer een beetje economische groei.

Het is Ciubuc echter niet gelukt die trend door te zetten. Zijn regering was intern verdeeld tussen gematigde en radicale hervormers. Ze lag bovendien voortdurend overhoop met het parlement, waarin de communisten met veertig van de 101 zetels veruit de belangrijkste partij zijn. De gevolgen van de Russische crisis troffen Moldavië hard en als vierde factor speelde de sociale misère een grote rol. Lonen en pensioenen worden net als in Rusland al maanden niet meer betaald en zijn, als ze wèl worden betaald, te laag om van rond te komen. Het gemiddeld loon in de staatssector bedraagt bijvoorbeeld dertig dollar per maand, terwijl volgens officiële gegevens minimaal 67 dollar nodig is om te overleven. Begin november werden wegens wanbetaling zelfs de telefoons afgesloten van de ministeries van Onderwijs en Economische Zaken. In beide ministeries werd maar één lijn intact gelaten: die van de minister zelf.

Onder invloed van de crisis in Rusland ± waarnaar Moldavië zestig procent van zijn export uitvoert ± zakte de Moldavische munteenheid, de leu, snel in. In september daalde de koers van 4,80 naar 6,50 lei per dollar. In november kwam de grote klap: in Chisinau brak paniek uit na een bekendmaking van de centrale bank dat de leu niet meer zou worden gesteund. Die steun had het land in korte tijd de helft van de nationale valutareserves van 300 miljoen dollar gekost: meer kon het zich niet permitteren. De koers daalde op slag naar 13 lei per dollar en de prijs van benzine steeg op één dag van 2,70 naar vijf lei per liter. Honderden winkels, restaurants en pompstations sloten of vroegen betaling in harde valuta (hetgeen illegaal is).

Moldavië is zo goed als failliet. De valutareserves bedragen 150 miljoen dollar bij een totale buitenlandse schuld van 1,3 miljard dollar. Steun van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank krijgt Moldavië al sinds 1997 niet meer wegens gebrek aan vooruitgang op het gebied van de herstructurering van de economie, met name bij de ontmanteling van grote staatsbedrijven.

Tegen de achtergrond van die malaise speelt de verdeeldheid in de samenleving tussen democraten en communisten (of voor- en tegenstanders van de hervormingen). President Petru Lucinschi bestempelde die verdeeldheid in december als ,,een burgeroorlog'' die alleen kan worden bezworen als Moldavië een presidentiële republiek wordt, in plaats van de parlementaire republiek die het nu is. De bestaande grondwet (die is gebaseerd op die van Roemenië en Frankrijk) geeft volgens Lucinschi de president te weinig en het parlement te veel bevoegdheden. In één adem door bepleitte Lucinschi een muilkorving van de media, want zij zijn verantwoordelijk voor de verdeeldheid: ,,Mensen moeten lezen over positieve feiten, die overal te vinden zijn.''

De toekomst is onzeker. Na het aftreden van Ciubuc kan een nieuwe regering worden gevormd, al dan niet met deelname van de communisten. Een alternatief is een nieuwe gang naar de stembus ± waarvan de communisten eveneens zouden kunnen profiteren. En dat is voor de voorstanders van de `weg naar Europa' en economische hervormingen een weinig aantrekkelijk vooruitzicht, want Moldavië's communisten zijn uiterst orthodox: zij willen de hervormingen het liefst zo snel mogelijk terugdraaien, vooral de privatisering, ,,die cynische beroving van het Moldavische volk'', zoals communistenleider Vladimir Voronin het pleegt uit te drukken.