Öcalan in huis hebben betekent alleen ellende

Waar kan PKK-leider Abdullah Öcalan de volgende keer opduiken? Hij wil in Europa blijven om de Koerdische zaak op de agenda te houden, maar Europa wil hem niet.

Waar is de leider van de separatistische (Turks-)Koerdische Arbeiderspartij (PKK), Abdullah Öcalan? Of liever: waar zal Öcalan, die geen vaste basis meer heeft sinds hij eind oktober te midden van Turkse oorlogsdreigementen Syrië werd uitgezet, de volgende keer opduiken en voor lokale paniek zorgen?

Ruim twee weken was het stil gebleven nadat Öcalan onder zware druk van de autoriteiten ook Italië had verlaten. Aan de zelfkant van het nieuws werd druk gespeculeerd waar de Koerdenleider was gebleven ± Rusland, Armenië, Wit-Rusland, Libanon, terug in Syrië, waar zijn zwerftocht in oktober begon, of misschien wel stiekem nog steeds in Italië? Maar hij domineerde de kranten en televisieschermen niet meer zoals hij sinds zijn aankomst in Rome in november bijna dagelijks had gedaan. Italië haalde opgelucht adem, samen met de rest van de Europese Unie, die Öcalan zeldzaam eensgezind zeer ver weg had gewenst. Want deze Koerdenleider in huis hebben, dat kan alleen maar ellende betekenen: met Turkije, dat hem op beschuldiging van terrorisme op de allereerste plaats van de lijst met gezochte personen heeft staan, en/of met Turkse en Koerdische groepen in eigen land, die in diverse landen in de loop der jaren hebben bewezen voor grootscheeps onderling geweld te kunnen zorgen.

Toen Öcalan zondagavond dreigde te landen op de luchthaven van Rotterdam was dat dan ook bijzonder slecht nieuws voor de regering in Den Haag. De PKK-leider wilde in Den Haag het Permanente Hof van Arbitrage vragen zich te buigen over het Koerdische vraagstuk, zoals hij tijdens zijn verblijf in Italië gretig al suggesties van internationale berechting, door een nieuw op te richten hof, had geaccepteerd. Want berechting in Europa waarbij in Öcalans visie niet PKK-terrorisme maar ,,de oorlog in Koerdistan'' aan de orde moet komen betekent publiciteit voor de Koerdische strijd tegen de Turkse regering en voor autonomie. Zonder publiciteit is er geen sprake van internationale steun voor de Koerdische zaak of druk op de Turkse kant. Zoals Öcalans Nederlandse advocaat Britta Böhler gisteren voor de tv zei: ,,Wanneer mijn cliënt niet in Europa is, komt de Koerdische kwestie niet op de agenda''. En aangezien de PKK er in Turkije zelf militair gezien niet goed voorstaat, is internationale aandacht van levensbelang voor Öcalan.

Het was een illusie te denken dat Den Haag zondag met zo'n scenario zou instemmen. Het Hof van Arbitrage stelt als voorwaarde voor bemiddeling dat alle partijen, in dit geval behalve de PKK-Koerden dus ook de Turkse autoriteiten, daarmee instemmen. Het is uitgesloten dat Ankara dat zal doen. En minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen wees het idee van andersoortige internationale berechting, in november geopperd door Duitsland, dat een proces op eigen bodem wilde voorkomen, toen al categorisch van de hand.

Hij noemde het ,,een illusie te denken dat we nu een hof zouden kunnen oprichten, Europees of anderszins, voor dit type daden''. Volgens de minister zou het bovendien ook in strijd zijn met internationale beginselen van recht om het precedent-Öcalan aan te grijpen voor de oprichting van een Europees gerechtshof. Want het internationale recht vraagt dat je met zoiets ,,heel precies omgaat'', zei hij.