Gevangenissen

Graag wil ik reageren op de discussie over geweld in de gevangenis. Als voormalig gevangenispredikant van het HvB Zwaag (1989-1994) heb ik de artikelen van Ferdy Verschuur met veel herkenning en instemming gelezen.

De beschrijving door Ferdy van een geweldsscène (een medegedetineerde met een vork bewerken) is waarheidsgetrouw. Wie eenmaal bang is voor geweld in de gevangenis, is machteloos. Hij kan met niemand over de doorstane mishandeling praten, noch zich beklagen, noch om hulp vragen door terechte angst voor meer mishandeling. Zelfs als bewaarders hun uiterste best doen is het bijna onmogelijk om een gedetineerde permanent te beschermen tegen een groep beluste folteraars. De enige mogelijkheid om mishandeling zeker te voorkomen is 24 uur per etmaal in je cel blijven. Maar dat is voor bijna ieder mens een foltering op zich.

Ook wil ik graag iets kwijt over de lengte van de strafmaat, waarover Rita Kohnstamm schrijft (23 januari). Mijn behoorlijk intensieve ervaring met gedetineerden heeft mij geleerd, dat het eerste half jaar gevangenisstraf een hel is. De opsluiting op zich, het verlies van vrienden, het verlies van eigen huis, de dagelijkse willekeur en afname van verantwoordelijkheid voor eigen daden veroorzaken verschrikking, angst en gestadige afbraak van iemands persoonlijkheid. Die hel kan langer duren. Maar na twee jaar is bijna iedere gedetineerde voorgoed gehospitaliseerd en gecriminaliseerd. Daarna begint de opleiding in de hogeschool van de criminaliteit, zoals menig gevangenisdirecteur zijn inrichting noemt. Kortom: Hoe langer de gevangenisstraf duurt hoe gevaarlijker iemand voor zichzelf en voor de samenleving wordt.

Wanneer Rita Kohnstamm en andere redelijk fatsoenlijke burgers de kans hadden zich op de hoogte te stellen van de feitelijke gang van zaken in de gevangenis zouden zij, terwille van de veiligheid in de samenleving, rechters op de knieën smeken geen mens met nog enig gezond verstand en gevoel langer dan een jaar op te sluiten in een gevangenis. Voor de meeste anderen zou een intensieve psychiatrische behandeling in een gesloten inrichting beter zijn dan gevangenisstraf. Voor een klein aantal is misschien levenslange opsluiting de enige mogelijkheid.

Dit alles is overigens niet nieuw. Reeds in het eerste evaluatieverslag van de werking van de gevangenis, uitgekomen in Frankrijk in ongeveer 1840 is reeds vastgesteld, dat gevangenisstraf geen gunstig effect heeft op individuele gedetineerden. Het enige wat men met gevangenisstraf bereikt is het voorkomen of uitroeien van bendevorming. Vanuit deze evaluatie zou nagedacht moeten worden over methoden van voorkoming van bendevorming (meer jeugdzorg, opvoeding en onderwijs) en over alternatieve straffen.

    • Drs. G. Prast