De commandant van Venezuela heeft louter vrienden

Luitenant-kolonel Hugo Chávez wordt vandaag beëdigd als president van Venezuela. Hoe staat het met de ,,vreedzame revolutie''?

De Castro van Venezuela? Een populist in de traditie van de Argentijnse dictator Juán Perón? Of de zoveelste valse profeet, die zich door de elite laat inpakken zo gauw hij aan de macht is? Paratrooper Hugo Chávez mag vandaag als president het paleis betrekken dat hij in 1992 als couppleger probeerde te bestormen. Vijf jaar heeft hij de tijd om zijn ,,vreedzame revolutie'' te realiseren.

Voorlopig heeft Chávez louter vrienden. Op 6 december werd hij met een enorme meerderheid tot president verkozen. Veel rijken waren het land al ontvlucht, de armen vierden feest. Want onder El Commandante, de commandant, zou alles anders worden. De 44-jarige Hugo Chávez bezocht daarna zowel zijn oude vriend Fidel Castro in Havana als zijn nieuwe vriend Bill Clinton in Washington, en maakte een goodwilltournee langs de Europese hoofdsteden. Hij heeft zijn taal gematigd en excuses gemaakt voor zijn mislukte coup. Maar veel Venezolanen schorten hun oordeel nog even op. ,,In elk geval begint vandaag een geheel nieuw hoofdstuk in onze geschiedenis'', zegt de politicoloog Alberto Arvelo, auteur van het nieuwste boek over Chávez: `Een vraagteken aan de macht'. Draait het in Venezuela uit op een militaire dictatuur, komt er links-totalitarisme, of zal Chávez de aanvoerder worden van de ,,ware democratische volkspolitiek'' waar zovelen in Latijns Amerika naar uitkijken?

,,In de beweging van Chávez zijn alledrie de tendenzen aanwezig, en ze maken onderling ruzie'', stelt Arvelo. Een niet gering deel van de adviseurs en ministers van Chávez zijn militairen, oude kameraden van zijn mislukte coup. Maar ook extreem-links is vertegenwoordigd in de persoon van de oude communist Luís Miquelena (82), Chávez' minister van Binnenlandse Zaken. ,,De extreem-linkse component ziet het aantreden van Chávez als een eerste stap van een revolutie, die uiteindelijk leidt tot de ontmanteling van de hele bestaande politiek, tot de vakbonden aan toe'', zegt Arvelo.

Maar sinds zijn overwinning heeft Chávez zelf alleen gematigde geluiden laten horen. Tirades tegen de barbaarsheid van het moderne kapitalisme maakten plaats voor een verleidingsactie richting buitenlandse investeerders en binnenlandse ondernemers. Chávez ging om de tafel zitten met het door links diep gehate Internationaal Monetair Fonds (IMF). Hij hield toespraken voor het Venezolaanse bond van ondernemers, die hem hun steun betuigden. En dat bleef ook in Washington niet onopgemerkt. ,,Chávez is een groot honkbalspeler, en wij maken graag deel uit van zijn team'', verklaarde de Amerikaanse regering, die hem na zijn couppoging van 1992 nog tot persona non grata had verklaard.

,,De grootste verdienste van Chávez is dat hij sinds zijn verkiezing geen olie op de golven heeft gegooid van de latente volkswoede'', denkt Arvelo. Het is de woede van een bevolking waarvan tachtig procent onder de armoedegrens leeft, terwijl Venezuela een van de rijkste olielanden ter wereld is. Woede tegen de corrupte politieke klasse die het land de afgelopen veertig jaar geregeerd heeft. Voor zijn verkiezing sprak Chávez de taal van `afrekenen' en `koppen die gaan rollen', nu drukt hij zich diplomatieker uit. ,,Al decennia lang halen we olie uit de grond, terwijl de mensen nog steeds honger hebben. Olieputten en kinderen zonder schoenen'', zei Chávez twee weken geleden in Duitsland, meer met de intonatie van een pastoor dan van een revolutionair.

Wel beseft de populist dat hij moet blijven hameren op een keiharde aanpak van belastingontduiking en corruptie. Dus liet hij gisteren weten dat de Venezolaanse belastingsdienst Seniat voortaan direct onder hem zal vallen, niet onder het ministerie van Financiën. Chávez benoemde zichzelf tot opperbevelhebber in ,,een oorlog tegen de corrupte mafia's''. Maar ook beloofde hij de privatiseringen niet te zullen terugdraaien maar ze zelfs uit te breiden. Ferme taal derhalve, maar niets dat verontrusting wekt in de zakenwereld. En wat betreft de toestand van de Venezolaanse economie: met een inflatie van 30 procent, een werkloosheid van 15 procent, een begrotingstekort van 9 procent en dalende olieprijzen valt hier voorlopig weinig eer te behalen. ,,We hebben geen crisis geërfd, maar een ramp'', zuchtte gisteren zijn nieuwe minister van Energie, Rodriguez. Veel analisten denken dat Chávez zich daarom vooral zal concentreren op politieke hervormingen: daar kan hij de strijd aangaan met de elite en iets bereiken. Chávez heeft te kennen gegeven de grondwet van 1961 drastisch te willen hervormen, omdat het huidige Venezolaanse systeem inertie, nepotisme en corruptie in de hand werkt. Chávez eist een nieuwe grondwetgevende vergadering op 15 februari. De traditionele politieke partijen staan nu voor het blok. Besluit het Congres vóór die datum niet om zo'n grondwetgevende vergadering uit te roepen, dan doet Chávez dat per referendum. De handtekeningen zijn al verzameld. En als dat niet werkt, dan doet Chávez het wel per decreet, zo heeft hij beloofd.

Hoe zal de nieuwe grondwet van Chávez eruit zien? En wie werkt mee aan de opstelling? Veel van de toekomst van Venezuela hangt hiervan af. De oude politieke partijen zijn intern verdeeld. Een deel wil eieren voor zijn geld kiezen, een ander deel blijft zich tegen elke nieuwe grondwet verzetten. ,,Elke grondwetgevende vergadering is een schending van de grondwet'', zegt de voorzitter van de sociaal-democratische Acción Democrática, terwijl ex-president Pérez van diezelfde partij het initiatief van Chávez steunt.

De politicoloog Arvela wijst erop dat iedereen praat over een nieuwe grondwet, maar niemand weet wat daar in moet staan. Als ze alleen kortetermijnproblemen oplost en de oude partijen en elites opzij schuift, dan voorspelt hij ,,zoiets als Colombia in Venezuela''. Dan kunnen gewapende conflicten ontstaan, aanslagen en staatsgrepen. ,,Niet speciaal door Hugo Chávez, maar ook tegen hem.''

    • Marjon van Royen