Solana krijgt sleutel voor luchtacties van de NAVO

De NAVO-lidstaten hebben zaterdag secretaris-generaal Solana gemachtigd te beslissen over luchtaanvallen op Joegoslavië, als Belgrado onvoldoende tegemoetkomt aan de eisen voor vredesonderhandelingen over Kosovo. De Joegoslavische regering en het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK hebben nog niet laten weten of ze aan dat vredesoverleg deelnemen.

Voordat Solana opdracht kan geven tot luchtaanvallen moet hij nog de zestien lidstaten consulteren, maar er hoeft geen aparte NAVO-raad bijeengeroepen te worden. Met hun besluit hopen de zestien NAVO-landen voldoende militaire dreiging uit te oefenen ter ondersteuning van de vredesonderhandelingen voor Kosovo, die zaterdag in het Franse Rambouillet moeten beginnen. De oproep voor die onderhandelingen werd vorige week gedaan door de internationale contactgroep voor Joegoslavië waarin behalve de NAVO-landen Frankrijk, de Verenigde Staten, Duitsland, Groot-Brittannië en Italië, ook Rusland zit. Over hun vredesvoorstel, dat voorziet in autonomie voor Kosovo, moet binnen uiterlijk twee weken overeenstemming zijn bereikt tussen de Joegoslavische autoriteiten en de Kosovaarse Albanezen. Tot nu toe heeft alleen de gematigde Kosovaarse leider Rugova zijn deelname aan de onderhandelingen bevestigd. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Robin Cook, die het afgelopen weekeinde met de Joegoslavische en de Kosovaarse leiders sprak, kreeg van de Joegoslavische president Miloševic en Adem Demaçi, politiek woordvoerder van het UÇK, te horen dat ze hun deelname nog in beraad houden. Miloševic uitte zich in een verklaring sceptisch over het ultimatum voor het overleg. Volgens hem moet het conflict ,,binnen Servië'' worden opgelost.

Solana kan besluiten tot luchtaanvallen als de partijen niet komen opdagen voor de vredesbesprekingen, als ze zich onvoldoende coöperatief opstellen of als ze zich niet houden aan een bestand in Kosovo. De eventuele luchtaanvallen zijn gericht op Joegoslavische doelen. Om ook druk uit te oefenen op het UÇK, zal Solana bij een besluit om tot actie over te gaan rekening houden met de mate waarin de Albanezen zich houden aan de gestelde eisen. Solana zei zaterdagavond dat de NAVO ook maatregelen bestudeert om wapensmokkel tegen te gaan.

De NAVO heeft ruim tweehonderd gevechtsvliegtuigen paraat staan in Italië. In oktober vorig jaar, toen het militair bondgenootschap ook dreigde met luchtaanvallen op Joegoslavië, werd de machtiging om tot actie over te gaan direct overgedragen aan de opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten in Europa. Toen werd daar een ultimatum aan verbonden, daarvan is nu geen sprake. ,,De situatie was toen minder gecompliceerd omdat er geen politieke onderhandelingen plaatshadden'', zegt een NAVO-functionaris. De voornaamste eis die in oktober werd gesteld was het terugtrekken van Servische troepen uit Kosovo.

De interpretatie over het overdragen van de `sleutel' voor luchtaanvallen aan de secretaris-generaal liep zaterdag enigszins uiteen. Volgens een hoge functionaris van de NAVO betekent het dat een land dat nu nog aarzelt ,,min of meer zijn vetorecht heeft opgegeven''. Een ander zei daarentegen dat Solana enkel kan besluiten tot luchtaanvallen als alle zestien lidstaten het daarmee eens zijn. ,,Dit is geen eenvoudige zaak als het even posten van een brief. Als de secretaris-generaal besluit tot luchtaanvallen, zal hij dat doen op basis van consensus.''

De luchtaanvallen zouden in eerste instantie gericht zijn op het uitschakelen van het Joegoslavische luchtafweersysteem. De NAVO staat ook klaar om, voorafgaand aan luchtaanvallen, de ongeveer duizend OVSE-waarnemers in Kosovo te evacueren. In Macedonië is daartoe een interventiemacht gelegerd van zo'n 1600 man. Nog eens ongeveer achtduizend soldaten staan op hun thuisbases klaar, voor het geval alle waarnemers tegelijk geëvacueerd moeten worden.

De NAVO versnelt tevens de planning voor een troepenmacht die in Kosovo gestationeerd kan worden om de vrede te handhaven, mocht er binnen enkele weken een akkoord worden bereikt. Secretaris-generaal Solana zei gisteren in een interview dat het zenden van troepen ,,uiteindelijk'' nodig zal zijn. Vorig jaar zijn al gedetailleerde plannen opgesteld voor een troepenmacht voor Kosovo. Volgens een functionaris zouden daarvoor zo'n 30.000 tot 40.000 man nodig zijn. Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië hebben toegezegd troepen te willen leveren. De Verenigde Staten zijn, anders dan vorig jaar, niet afwijzend.

Op het NAVO-hoofdkwartier is lang vergaderd over de tekst waarin Solana de machtiging kreeg voor luchtaanvallen. De reden van dit moeizame onderhandelen lag volgens bronnen binnen de alliantie grotendeels bij Frankrijk, dat de besluitvorming van de NAVO ondergeschikt wilde maken aan de Contactgroep voor ex-Joegoslavië. De overige lidstaten weigerden dit, omdat Rusland daarmee een vetorecht zou hebben over het NAVO-besluit tot militair ingrijpen. Moskou heeft zich steeds verzet tegen militair optreden tegen Joegoslavië.

hoofdartikel: pagina 7