Hele dag Deuteronomium lezen `voor de heilige lol'

In Amsterdam werd gisteren het volledige bijbelboek Deuteronomium voorgelezen. Acteurs lazen de tekst, theologen zorgden voor de uitleg.

Een gereformeerde broeder uit Wateringen, twee rooms-katholieke vriendinnen uit Nijmegen, een echtpaar uit Hilversum en nog een kleine tweehonderd anderen ± uit het hele land waren ze gisteren in alle vroegte naar Amsterdam vertrokken om zich een dag lang uit de bijbel te laten voorlezen. Even na elven begon in het Amsterdamse culturele centrum De Rode Hoed, onder leiding van studentenpastor Huub Oosterhuis en bijbelwetenschapper Alex van Heusden, de integrale voorlezing van het vijfde bijbelboek, Deuteronomium. Zeven uren waren er voor uitgetrokken, het werd bijna drie kwartier meer.

De tekst van Deuteronomium, of Devariem zoals het vijfde boek van Mozes bij de joden heet, bestaat voor het grootste deel uit vier toespraken van Mozes, een van de belangrijkste figuren uit de oude joodse geschiedenis. Hij leidde het volk uit Egypte terug naar Kanaän en maakte op de drempel van het beloofde land de balans op. In de vier toespraken - bij uitstek dus geschikt om hardop voor te lezen - kijkt hij terug op de veertig jaar dat hij het volk bestuurde, brengt hij de leefregels in herinnering die God het volk had gegeven en vermaant hij zijn hoorders om niet in de fouten van het verleden te vervallen. De acteurs Ton Lutz, Lou Landré, Marcel Hensema en Chiara Tissen namen om beurten gedeelten van de 31 hoofdstukken tellende tekst voor hun rekening. Improvisaties van Antoine Oomen (piano), Bart Lelivelt (accordeon) en Ernst Reijseger (cello) onderstreepten het gesproken woord.

Meer dan driekwart van de tijd ging naar de lezing. Korte toelichtingen op de gelezen teksten werden, behalve door Alex van Heusden, ook gegeven door rabbijn Edward van Voolen van de Liberaal Joodse gemeente in Arnhem en de uit Israel afkomstige rabbijn Tsvi Marx, die sinds enkele jaren in Nederland werkzaam is. ,,We lezen de bijbel voor de lol, voor de heilige lol'', zei Marx toen de manier waarop hij bijbelwoorden uitlegde een enkele maal voor hilariteit zorgde. Waarom koos God toch voor het volk Israel, werd hem gevraagd. Dat volk komt in Deuteronomium immers naar voren als een buitengewoon lastig volk, dat God telkens de rug toekeert en terug wil naar de vleespotten van Egypte, waar het slavendiensten verrichten moest. Tsvi Marx: ,,Israel was het wildste volk dat God kon vinden. Dat volk was echt een uitdaging voor God. Zo kon Hij laten zien dat Hij echt God was.''

De bijbelmarathon in de Rode Hoed is onderdeel van een langlopend project, dat in september 1997 begon met de lezing op tien woensdagavonden van het eerste bijbelboek, Genesis. Daarna volgden Exodus, Leviticus en Numeri. Met de lezing van Deuteronomium werd het eerste deel van het project - de vijf boeken van Mozes - afgerond. Hoewel de financiering van het lopende project nog niet rond is, hoopt Huub Oosterhuis (,,ik moet nog aan het bedelen'') op 27 oktober te kunnen starten met de lezing van de bijbelboeken Jozua en Richteren. Maar dat moet helemaal eigen werk worden, vindt Alex van Heusden: ,,Bij Deuteronomium hebben we gebruik gemaakt van de vertaling van het Bijbelgenootschap, maar van de twee volgende bijbelboeken willen we weer een eigen vertaling maken. Je kruipt veel dichter naar de oorspronkelijke tekst toe, die wordt veel meer van jezelf.''

Oosterhuis ziet de brede belangstelling voor zijn project als onderdeel van de herleefde belangstelling voor religie. De populariteit van het recente boek van Kuitert over Jezus past daarin. ,,Maar dat is een totaal andere benadering v: Kuitert `zingt' niet. Ook het werk van Nico ter Linden speelt op die hernieuwde aandacht in, maar hij vertelt zijn eigen verhaal en laat veel dingen weg. Bij ons ligt de nadruk op de integrale lezing. Ook kerkelijk meelevende mensen hebben vaak een fragmentarische bijbelkennis. Ze lezen kleine stukjes of horen de bijbelwoorden door het filter van de preek.''

Het publiek dat aan het programma meedoet is heel divers, aldus Oosterhuis. Sommigen doen mee uit culturele belangstelling. Zij willen kennis nemen van de bijbel omdat die een belangrijk onderdeel van de cultuur vormt. Maar er zijn ook veel kerkmensen bij. Tot de laatste categorie hoort het echtpaar Schoordijk uit Castricum, dat tot de vaste klanten van De Rode Hoed behoort en zichtbaar geniet. Mevrouw Schoordijk: ,,Wij hebben de tijd nog meegemaakt dat we als katholieken zelf niet in de bijbel mochten lezen.''