Crisis maakt Maleisiers mondiger

KUALA LUMPUR, 29 DEC. (Tweede deel van een drieluik over de sociale gevolgen van de Aziatische crisis)

Maleisie heeft het IMF buiten de deur gehouden, maar de Aziatische crisis niet. Honger is er niet in het land, maar de opkomende middenklasse moet haar huishoudboekje opnieuw opmaken. 'Als we heel zuinig doen, redden we het misschien'.

Twee jaar geleden besloot Nathan Subramaniam de stap te nemen: hij kocht een eigen huis. Van het salaris dat de toen 36-jarige Maleisier opstreek als inkoper bij een internationaal multi-mediabedrijf in Petaling Jaya, een buitenwijk van Kuala Lumpur, had hij inmiddels voldoende gespaard om een hypotheek los te peuteren bij de bank. Die wilde hem ook nog wel een lening geven voor de aanschaf van een auto. Het vertrouwen in de Maleisische economie, die het afgelopen decennium jaarlijks acht procent was gegroeid, was groot, zowel bij de bank als bij Nathan.

Sinds zijn huwelijk, zeven jaar gelden, had hij samen met zijn vrouw en hun twee kinderen bij zijn schoonouders gewoond. Nu brak eindelijk een nieuwe periode aan voor het jonge gezin, met als thuishonk een doorzonwoning in Rawang, zo'n 40 kilometer buiten Kuala Lumpur, waar de jungle in korte tijd was omgeploegd om plaats te maken voor een nieuwbouwwijk.

Nathan overspeelde zijn hand niet, vond hij. Het huis kostte 150.000 ringgit (circa 75.000 gulden); de auto, een tweedehands Proton Saga, de in Maleisie gefabriceerde middenklasser, had hij voor 20.000 ringgit op de kop getikt. “Als ik mijn hypotheek en mijn lening voor de auto afloste, hield ik maandelijks genoeg over voor een goed leven', vertelt hij. Maar een paar maanden geleden begon Nathan noodgedwongen zijn rekensommen bij te stellen. In zijn bedrijf werden alle salarissen als gevolg van de economische crisis met tien procent teruggeschroefd. En die tien procent, dat was voor hem nou net de maandelijkse aflossing van huis en auto. “Nu hou ik aan het eind van de maand nog maar 200 ringgit over (100 gulden) om opzij te leggen voor de toekomst. Alleen als we heel zuinig doen, redden we het.'

De economische crisis is Nathan koud op z'n dak gevallen en hij stelt zich dezer dagen een aantal cruciale vragen, net als zoveel van zijn leeftijdgenoten die de afgelopen jaren onder een politiek stabiel bewind hun welvaart jaarlijks zagen toenemen maar nu in hoog tempo in steeds grotere financiele problemen raken. Wat is er fout gegaan in Maleisie? Waarom weigert de regering de hand in eigen boezem te steken en houdt ze het IMF buiten de deur? Waarom doen de politici, die zichzelf en hun vrienden zo verrijkt hebben de afgelopen jaren, zo weinig om de slachtoffers van de crisis te helpen? En waarom wordt premier Mahathir Mohamad steeds autoritairder?

“Er is een jonge generatie in dit land, mannen en vrouwen tussen 25 en 40 jaar, die zich grote zorgen maakt over de huidige situatie', zegt professor Chandra Muzaffar van de University of Malaya. “De nieuwe Maleisische middenklasse wil dat er naar haar geluisterd wordt. Deze mensen leggen zich niet meer zwijgend neer bij de paternalistische manier waarop de regering hier jarenlang heeft opgetreden.'

De mondigheid van de Maleisische bevolking is aangewakkerd door de politieke crisis die de economische teruggang hier heeft veroorzaakt. Anwar Ibrahim, vice-premier en gedoodverfd opvolger van Mahathir, had andere gedachten over de wijze waarop de crisis bezworen moest worden dan de premier. Deze zomer botsten Mahathir en Anwar steeds openlijker en dat werd de laatste fataal. Begin september werd hij ontslagen en een paar weken later zelfs gearresteerd. Hij zou met zijn oproepen tot 'reformasi' (hervorming) de veiligheid in het land in gevaar brengen. Sinds begin november is Maleisie in de ban van de rechtszaak tegen Anwar, die wordt verdacht van corruptie en sodomie.

“Ik heb nog nooit zo'n openlijk expressie van meningsverschillen gezien in dit land', zegt Irene Fernandez, een invloedrijke vakbondsvrouw in Maleisie, refererend aan de massaprotesten in Kuala Lumpur. Een novum in het conservatieve moslimland. “De mensen zijn hier de afgelopen weken zonder angst de straat op gegaan om rechtvaardigheid te eisen.' Volgens de demonstrerende Maleisiers zijn de verhoudingen tussen arm en rijk in hun samenleving in de economisch goede tijden scheefgegroeid. De in de jaren '70 gelanceerde Nieuwe Economische Politiek (NEP), die vooral was gericht op het wegwerken van de economische achterstand van de bumiputra's ('de zonen van de aarde', de inheemse Maleiers) heeft als neveneffect een puissant rijke 'bumi'-elite van politici en zakenlieden gecreeerd. Toen de economie jaarlijks nog flink groeide en werkloosheid een nagenoeg onbekend begrip was, legde het gros van de ruim 20 miljoen Maleisiers zich daar zwijgend bij neer. Maar sinds het uitbreken van de crisis groeit het protest.

“De mensen hier worden mondiger omdat de sociale gevolgen van deze crisis steeds pijnlijker zijn', zegt Irene Fernandez. Vooral de Maleisische middenklasse - in de goede jaren nog trots de Proton People genoemd - wordt hard getroffen. “De werkloosheid stijgt explosief, veel middenklasse-gezinnen voelen weer wat armoede is. Vooral in de stedelijke gebieden, waar veel mensen op elkaar zitten en vechten om een baan, is het leven zwaar.' Bovendien zijn door de privatiseringsgolf van de afgelopen tijd de kosten voor basisbehoeften als water en gas in het land sterk gestegen. “Mensen moeten steeds sterker bezuinigen. Je ziet daarom nu het aantal ziektes en infecties onder de bevolking toenemen omdat veel mensen noodgedwongen zelf dokter moeten spelen, bij gebrek aan geld voor medicijnen', vertelt Fernandez.

Ze verwacht dat de situatie de komende maanden zal verslechteren. “En dat zal op een gegeven moment politieke consequenties hebben.' Maar er zijn ook minder somber gestemden. Zoals Razak Baginda, directeur van het Maleisisch Strategisch Onderzoeks Centrum, een onafhankelijke denktank in Kuala Lumpur. “We zitten in een overgangsperiode. Het is nu even 'riemen vast' en doorzetten, maar er komt door alle onrust nu wel openlijke discussie over zaken waarover nooit eerder gesproken werd. Dat is absoluut een pluspunt van deze crisis.' Baginda verwacht dat het relatief rustig zal blijven in Maleisie. Hier geen volksrevolutie a la Indonesie. “Want de veranderingen die men eist zijn niet zo dramatisch als daar, en er is hier geen honger. Uiteindelijk zorgt deze crisis ervoor dat er meer democratie in dit land zal zijn.'

In de ogen van de oppositie is het vertrek van Mahathir, al ruim 17 jaar premier, een voorwaarde voor democratische veranderingen. “Mahathir is verantwoordelijk voor een verval van de democratie hier' zegt Lim Kit Siang, voorman van de oppositionele Democratische Actiepartij. Zelfs in Mahathirs eigen partij is Dr. M., zoals de vroegere arts wordt genoemd, niet meer onaantastbaar. “Wij claimen niet dat de premier perfect is. Verre van dat zelfs. En we zijn ons heel goed bewust van de roep van veel Maleisiers om meer openheid van de regering', zegt Zulkifli Alwi, de tweede man van UMNO Youth, de jongerentak van Mahathirs regeringspartij.

Van Nathan Subramaniam mag de premier morgen opstappen om plaats te maken voor een nieuwe generatie politici. Hij heeft het geloof in Mahathir verloren en maakt zich grote zorgen over zijn toekomst. “Het bedrijf moet bezuinigen en ik ben een dure kracht voor ze.

Voor mijn maandsalaris (circa 2.800 ringgit, 1.400 gulden) kunnen ze zo twee jonge krachten inhuren', zegt hij sombertjes. “Ik ben bang dat ze me nog voor het eind van het jaar ontslaan.' Hij is inmiddels begonnen met het schrijven van sollicitatiebrieven en zijn vrouw geeft betaalde bijlessen aan kinderen in de nieuwbouwwijk, waar de huizen inmiddels 30 procent goedkoper zijn dan twee jaar geleden.