Dit is een artikel uit het NRC-archief

Human interest

Winnares Nobelprijs Menchu in opspraak

ROTTERDAM, 15 DEC. De autobiografie van Rigoberta Menchu, in 1992 winnares van de Nobelprijs voor de Vrede en activiste voor de indianen van Guatemala, klopt op veel punten niet. Dat zeggen de Amerikaanse antropoloog David Stoll, na tien jaar studie in de archieven en vraaggesprekken met 120 mensen, en The New York Times.

Volgens Stoll zijn talrijke details in de in 1983 verschenen autobiografie Ik, Rigoberta Menchu aangedikt of verzonnen. Menchu heeft veel dingen die ze beschrijft nooit zelf meegemaakt. Het boek maakte Menchu indertijd in een klap beroemd. Door haar verhaal over de onderdrukking van de indianen werd ze voor veel activisten de verpersoonlijking van de strijd van inheemse volkeren in Latijns Amerika. Het boek speelde een grote rol in de toekenning van de Nobelprijs.

The New York Times, die in Guatemala een onderzoek heeft ingesteld naar Stolls beweringen, onderschrijft zijn conclusie. Veel ooggetuigen uit de regio waar Menchu woonde en waar haar relaas zich afspeelt - familieleden, vroegere buren en klasgenoten - zijn door een verslaggever van het blad ondervraagd. Ze bevestigen dat Menchu en haar familie ernstig geleden hebben onder de onderdrukking. Maar die ooggetuigen hebben haar boek niet gelezen en kunnen de inhoud daarvan dus niet beoordelen.

Een ooggetuige die het boek wel heeft gelezen zegt dat het “de ene leugen na de andere' bevat: “Toen ze hier op bezoek kwam heb ik haar gevraagd hoe ze dat allemaal kon opschrijven. Ze kon me geen bevredigend antwoord geven.'

Een jongere broer, die in Menchu's boek de hongerdood sterft, heeft nooit bestaan. Een andere broer, die in Menchu's boek in aanwezigheid van zijn familie en samen met een aantal andere indianen levend werd verbrand, stierf op heel andere wijze en zonder dat er familieleden bij waren, terwijl een massale verbranding van indianen nooit heeft plaatsgevonden. Een derde broer stierf volgens Menchu eveneens de hongerdood. In werkelijkheid is hij nog springlevend.

Menchu schreef dat ze geen onderwijs heeft gehad en geen Spaans kon lezen of schrijven tot vlak voor ze haar boek dicteerde. In werkelijkheid kreeg ze met een beurs een middelbare schoolopleiding aan twee tamelijk elitaire nonnenscholen. (Reuters)