Hoe bouw je een lichtende toekomst

Natuurlijk schrok ik vreselijk van de moord op Galina Starovojtova, de Russische democrate, die nog beschaafd Russisch sprak - een zeldzame eigenschap bij 's lands politici. Maar het waren vooral enkele andere moorden die mij een sombere bui bezorgden. Niet door de wreedheid die net zo oneindig lijkt als de Russische steppen, maar door het gemak waarmee mensen elkaar koud maken.

Het ging om de Jaroslavl-moorden waarbij vermiste personen in cement waren gemetseld of onder de vloer van een garage waren begraven. In het eerste geval waren de moorden door een makelaar gepleegd die zijn klanten om zeep hielp en daarna hun huizen verkocht. Het tweede geval betrof een autohandelaar die de eigenaars van dure auto's onder zijn garage begroef om vervolgens hun wagens te verkopen. Allebei middenklassers dus - de toekomst van het land op weg naar de markteconomie - die hun onderneming op een kerkhof bouwden.

Het bouwen van een toekomst al dan niet lichtend, op een kerkhof, kent een lange traditie in de Russische geschiedenis. Neem de Oktoberrevolutie - een ware slachting die een scheppingsmythe pretendeerde te zijn. Maar ook voor de revolutie konden ze er wat van: Sint Petersburg is op de Finse moerassen gebouwd met mensenbotten als fundament. Ook onder de spoorlijn tussen Moskou en Sint Petersburg schuilt een massagraf voor duizenden arbeiders. Daar heeft Nikolaj Nekrasov een gedicht over geschreven, 'De spoorlijn' genaamd. Dit gedicht, waarin de schimmen van de arbeiders uit hun graf verrijzen om een generaalszoontje te vertellen wie de werkelijke bouwers van de spoorlijn waren geweest, moesten alle Sovjet-scholieren uit hun hoofd leren als voorbeeld van de gruwelen van het tsaristische Rusland. Aan het eind wordt het Russische volk geprezen voor zijn vermogen om de meest onmenselijke dingen te verdragen en wordt de hoop uitgesproken op een betere toekomst.

Sinds die tijd is de Russische aarde terwille van die toekomst rijkelijk met botten bezaaid. Alleen met die 'brede heldere weg, die het volk zou bouwen', wou het niet lukken, wat op zich geen wonder is.

Want lijdzaamheid is geen eigenschap om trots op te zijn en zeker geen garantie voor een betere toekomst.

Nooit heb ik begrepen waar die hoop op gebaseerd was en waar die mysterieuze krachten van de Slavische ziel schuilgingen die de Russen uit de diepe ellende zouden halen. Wel begrijp ik dat Rusland nu zieker is dan ooit. En dat de Jaroslavl-moorden net zo symbolisch zijn voor het land als de moord op Starovojtova. Juist omdat ze zo banaal zijn, door gewone burgers gepleegd voor wie moorden een vanzelfsprekende manier is geworden om in het leven vooruit te komen.