Vergaderen over Amsterdam

Over de problemen van Amsterdam vinden op drie verschillende locaties belangrijke vergaderingen plaats. In Den Haag werkt minister Klaas de Vries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de voorbereiding van het Kamerdebat op 8-10 december over zijn begroting voor 1999.

Ambtenaren moeten de minister erop wijzen dat in Amsterdam de afgelopen vier jaar weinig voortgang is geboekt met de kaartenbakken bij de Sociale Dienst. Het aantal clienten van de Sociale Dienst daalde vanaf de start van Paars in 1994 met een nauwelijks zichtbare 1,3 procent per jaar. Meer dan 13.000 clienten zijn uit de kaartenbak gelicht wegens een Melkertbaan, zodat netto misschien wel niets is uitgespaard over de afgelopen jaren. En dat in een tijd van bijzonder hoge economische groei en tienduizenden extra banen op Schiphol en in de call centres in de Amsterdamse regio. Dat betekent nog meer clienten als de economische groei volgend jaar minder wordt.

Wanneer volgende week donderdag de Kamer stemt over de begroting van Sociale Zaken, vergaderen tegelijkertijd provinciale staten van Noord-Holland over het streekplan 'Kennemerland'. Dat streekplan maakt ruimte voor een groot, duur haventerrein in de Wijkermeerpolder. Veel mensen zijn tegen, maar bijvoorbeeld de FNV is voor, want er is 'wel behoefte aan honderdduizend banen in de regio'. Aanleg van het haventerrein voor Amsterdam kost veel natuur en miljarden guldens aan belastinggeld. Gaat minister Netelenbos van Verkeer en Waterstaat toch de uitbreiding van de Amsterdamse haven hoog op haar begroting zetten als er al zo weinig geld is voor het bestrijden van files en het aanleggen van de snelle treinen? Ten slotte vinden volgende week weer ergens anders vergaderingen plaats over het conflict tussen minister Pronk van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en de Amsterdamse wethouder Stadig. Met zijn collega's Kombrink, Noordanus en Rijckenberg uit Rotterdam, Den Haag en Utrecht, schreef hij afgelopen dinsdag in deze krant dat het Groene Hart wel meer onder water mag lopen, “zowel voor de berging van rivier- en regenwater als voor de recreatie”. Want wonen bij Gouda of Woerden is “ruimtelijk in elk geval verkeerd”. Ook in de Haarlemmermeer mag Hoofddorp niet groeien tot een echte 'Schipholstad' want dat zou “te veel de bestaande steden uithollen?” Zo zet de Amsterdamse wethouder zich met zijn drie collega's schrap tegen een ministerie dat niet voldoende het eigenbelang van de grote steden vooropstelt. Waar Nederlanders graag willen wonen of werken doet er niet toe; de grote steden willen meer inwoners.

Kern van de zaak is steeds de afschuwelijke werkloosheid in Amsterdam.

De Bijstandswet kost in Amsterdam bijna 2 miljard gulden per jaar. En dus pleit de Amsterdamse lobby bij de provincie voor een duur haventerrein ten koste van tamelijk schaarse natuur bij het Noordzeekanaal, en zet wethouder Stadig zich in voor ambtelijk te ontwerpen waterpartijen in het Groene Hart, zodat daar tenminste nooit meer gebouwd kan worden. Om nog maar niet te spreken van Amsterdammer Rick van der Ploeg, die worstelt met de subsidie voor de Nederlandse Opera in Amsterdam, een zaak die op haar eigen merites moet worden beschouwd, maar financieel over een heel jaar niet duurder is dan een week bij de Sociale Dienst.

Als nu eens de kaartenbak bij de Sociale Dienst werd gehalveerd. Zou dan niet de FNV stoppen met haar lobby voor een duur haventerrein, en wethouder Stadig van Amsterdam minder krampachtig proberen om woningbouw te belemmeren buiten Amsterdam? Het is niet gezond dat Amsterdam zoveel invloed wil hebben op de toekomst van Hoofddorp, Gouda of Woerden met steeds als argument dat in de hoofdstad nog 65.000 burgers recht hebben op een uitkering. Beter is om de problemen van Amsterdam eindelijk eens aan te pakken bij de kern: administratie en uitvoering van de bijstand. Directeur Ruud Elshoff van het Arbeidsbureau voor Amsterdam en omstreken beweert graag dat Amsterdam veel te bijzonder is om ooit iets te kunnen opsteken van nuttige ervaringen elders in Nederland met het verminderen van het aantal clienten bij de Sociale Dienst. Mokum blijft een geval apart. Daarom volgt hier voor hem en alle andere Amsterdammers het laatste nieuws uit New York, een stad met misschien evenveel metropolitaine allure als onze hoofdstad. Mijn vriend Jason Turner is daar sinds een half jaar hoofd van de gemeentelijke Sociale Dienst.

New York heeft nu 36.000 Amerikaanse parttime Melkertbanen geregeld en werkt aan het omvormen van de 35 bijstandskantoren in Centra voor Werk en Inkomen. Acht kantoren werken al volgens de nieuwe spelregels. Als een client zich op maandag inschrijft voor een uitkering, begint dinsdag een nuttige cursus. Het Centrum voor Werk en Inkomen zorgt voor kinderopvang en voor vervoer van en naar de cursus. Vijf weken na inschrijving start een New-Yorkse Melkertbaan voor iedere client die in de tussentijd niet zelf werk heeft gevonden. De ervaringen tot dusver in New York zijn identiek aan die in Wisconsin waarover ik eerder in deze krant berichtte. Een op de drie mensen die komt informeren naar een uitkering ziet daar weer van af wanneer duidelijk is dat hij of zij al de volgende dag moet terugkomen voor een gesprek met een arbeidsdeskundige, een scholing of een sollicitatietraining. Directeur Turner heeft alle hoop dat wanneer alle 35 kantoren werken op de nieuwe manier het totaal aantal clienten met meer dan de helft kan afnemen. In Wisconsin, waar hij de afgelopen jaren verantwoordelijk was voor een betere organisatie van de Bijstandswet daalde het totaal aantal clienten met meer dan 80 procent. Dan blijft extra geld over om te besteden aan uitkeringsgerechtigden die behoefte hebben aan nog meer scholing of veel hogere subsidies op de arbeidskosten.

Misschien kan de Kamer minister De Vries op dienstreis sturen naar New York en Wisconsin. Kunnen de Amerikanen leren over vriendelijk overleg in het Poldermodel, en ziet de Nederlandse minister hoe snel en efficient het kan toegaan in de ook door hem gewenste Centra voor Werk en Inkomen. En misschien is het dan verstandig om even te wachten met het miljardenplan voor de Amsterdamse haven en zeker met het curieuze idee om delen van het Groene Hart onder water te zetten.

Dat spaart geld en ergernis buiten Amsterdam. Tot nog toe heeft minister De Vries alleen willen beloven dat elke nieuwe werkloze 'binnen een jaar' iets hoort van de Sociale Dienst of het Arbeidsbureau. Geen centimeter vooruitgang sinds het Jeugdwerk Garantieplan uit 1987. Als in New York mensen al na een dag weer worden verwacht om te werken aan hun eigen toekomst, valt er voor een keer iets te leren van 'Amerikaanse toestanden'.