Russische coureurs domineren circus op ijs

ASSEN, 30 NOV. Het internationale ijsspeedwayseizoen begon afgelopen weekeinde in Assen. Zoals gebruikelijk was slechts de vraag welke Rus de Grand Prix op zijn naam zou schrijven. Het werden er twee.

Een beetje ongemakkelijk, houterig als robots, lopen de coureurs over zwarte rubberen matten naar hun motoren. Hun bewegingsvrijheid wordt beperkt door de talrijke beschermingsstukken van kevlar en andere kunststoffen die ze over en onder de leren pakken dragen. De spikes op de banden kunnen bij een valpartij op het lichaam voor hetzelfde effect als een kettingzaag zorgen, dus het fysieke ongemak nemen de coureurs voor lief. Monteurs houden de rumoerige 500 cc-eencylinders draaiende aan het einde van de gang tussen het rennerskwartier en de ijsbaan van het complex De Smelt in Assen.

Wie in hetzelfde vertrek bij een geurmengsel van verbrande methanol en plantaardige motorolie een frietje of een hamburger wil bestellen, moet dat met stemverheffing doen. Pas een paar minuten voor de start nemen telkens vier coureurs hun Jawa's van de monteurs over. Het kwartet stelt zich op, met de voorwielen tegen twee oranje linten. De motoren staan in de eerste versnelling - koppeling ingeknepen, gas vol open - en vullen de halfoverdekte baan met oorverdovend gebrul.

Als de linten omhoog schieten, zijn ze weg. De coureurs houden hun lichamen zo ver mogelijk naar voren, om te voorkomen dat door de vele pk's die loskomen de voorwielen de lucht ingaan. De maximaal 28 millimeter lange spikes vreten zich vier ronden lang een weg door het ijs, dat vijftien centimeter dikker is dan de ijsvloer die voor schaatsers wordt neergelegd.

Nog voor de eerste bocht trappen de coureurs de motor in de tweede en tevens hoogste versnelling. Op het rechte stuk van de 400-meterbaan zijn de Jawa's goed voor 120 kilometer per uur. Als het gas vlak voor de bochten dichtgaat, loopt de snelheid van de viertaktmotoren aanzienlijk terug.

Bij het uitkomen van de bochten gaat de gashandel weer open. De snelste ijsspeedwaycoureurs nemen de bochten bijna horizontaal en zo ruim mogelijk. Ook op de rechte stukken scheren ze dicht langs de stootskussens.

Remmen heeft de ijsspeedwaymotor niet. Stoppen kan alleen door het gas los te laten. Doordat de rechterhand via een touw met een dodemansmechanisme is verbonden, slaat bij een val de motor af. Dat voorkomt dat de wielen met de talloze spikes - zo'n 90 voor en bijna 200 achter - blijven doormalen. Juichen na een zege kan derhalve uitsluitend met linkerarm en -hand.

De Russen zorgen voor het meeste spektakel. Van de zestien gemotoriseerde acrobaten bij de eerste Grand Prix van het seizoen in Assen kwamen er zes uit Rusland. De afgelopen drie decennia maakten Russen de dienst uit in het ijsspeedwaywereldje. Hun feestjes werden in die periode sporadisch verstoord, door twee Zweden, twee Tsjechen en een Fin.

IJsspeedway vindt zijn oorsprong in motorraces op Zweeds natuurijs in de jaren dertig maar doorgaans levert Rusland de wereldkampioenen. Ook Amerikanen en Canadezen doen aan ijsspeedway. Aan de andere kant van de oceaan hebben zij hun eigen wereldkampioenschap, dat van de World Speedway Racing Association. De titelstrijd speelt zich daar af tussen San Diego en Ottawa. In Europa valt de wereldtitel te verdienen in Assen - dit seizoen voor het eerst in november en maart - de Russische plaatsen Saransk en Krasnogarsk, Inzell in Zuid-Duitsland en Karlstad in Zweden.

Doordat beide continenten hun eigen WK's hebben, treden Amerikaanse cracks als Robert Kid Curry en Russische ijsdansers op spikes nooit tegen elkaar in de arena. Van de zes Russen in Assen veroverde regerend wereldkampioen Alexander Balashov de wereldtitel driemaal, Vladimir Fadeev en Kiril Drogalin ieder een keer.

Zaterdag werd Drogalin na 24 heats winnaar voor Balashov. Gisteren waren de rollen omgedraaid, in een finale met uitsluitend Russen. Drie rood-blauw-witte vlaggen konden al achter het podium worden opgehangen voordat Balashov, Dragolin, Nikolin en Lumpov van start waren gegaan.

Met drie wereldtitels op zak is Balashov de grootste Russische ster in Assen. Tijdens de persconferentie zit hij achter een flinke stapel posterkalenders met zijn afbeelding erop. Een vrouwelijke medewerkster van zijn Rostcontraktpostavka Ice Racing Team Moscow deelt ze even later uit, samen met een ansichtkaart van de coureur en een lege map met dezelfde actiefoto erop. Als enige coureur doet Balashov aan public relations.

Over het gevaar in zijn sport doet de 31-jarige Moskoviet laconiek. Het was tijdens een race in zijn geboortestad dat in 1984 Anatoli Gladyshev door een concurrent werd doodgereden. Balashov: “Als je op straat loopt, kan er een steen op je hoofd vallen. Dan ben je misschien ook wel dood.”

In tegenstelling tot de meeste van zijn buitenlandse collega's kan de regerend wereldkampioen van zijn sport leven. Elke maand krijgt hij van zijn club ongeveer 2.000 gulden. Daar komt nog wat geld van sponsors bij en, zoals afgelopen weekeinde, een handvol prijzengeld. “Nee, wij verdienen geen miljoenen, zoals voetballers, tennissers of basketballers, maar net genoeg om van te leven en fulltime te trainen.” Net als zijn langenoot verliet hij Assen met een slordige 3.500 gulden aan premies.