Italie peilt Rusland over vertrek Ocalan; Turkije: geen internationaal hof

ROME/ ANKARA/ BERLIJN, 30 NOV. De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, Lamberto Dini, is naar Moskou gereisd om te onderzoeken of Rusland bereid is de Koerdische rebellenleider Abdullah Ocalan weer op te nemen. Turkije heeft zeer kritisch gereageerd op het Italiaans-Duitse voorstel Ocalan door een internationaal tribunaal te laten berechten.

Ocalan staat bovenaan de agenda van Dini's gesprekken in Moskou onder andere met premier Primakov. De leider van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) kwam op 9 oktober in Rusland aan, nadat hij door Syrie was uitgewezen. Ocalan reisde op 12 november naar Rome.

Hoewel de officiele lijn van Italie is dat Ocalan moet worden berecht door een internationaal (Europees) hof, is Rome andere landen aan het polsen of zij bereid zijn de Koerdische leider op te nemen als deze door Italie zou worden uitgewezen.

De regerende centrum-linkse coalitie blijft verdeeld over de zaak. Minister van Defensie Scognamiglio denkt dat uitwijzing de enig haalbare oplossing is. Anders moet Ocalan maar naar een derde land worden uitgewezen, omdat hij heeft geprobeerd met een vals paspoort Italie binnen te komen. Oud-president Cossiga zei dat Ocalan asiel zou moeten krijgen. De communisten binnen het kabinet en de partij Communistische Heroprichting, die in de oppositie zit, vinden dat ook.

Op 22 december loopt de termijn af waarbinnen een uitleveringsverzoek moet zijn ingediend. Turkse diplomaten hebben gisteren een dossier van 900 pagina's over Ocalan naar Rome gebracht dat het Turkse uitleveringsverzoek moet ondersteunen.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, heeft zaterdag op een bezoek aan Rome herhaald dat Bonn geen uitleveringsverzoek wil indienen, maar samen met Italie wil zoeken naar mogelijkheden om Ocalan te berechten voor een internationaal hof. Juridische deskundigen van Italie en Duitsland zouden vandaag overleg voeren over de verschillende opties.

In Turkije wordt Europa ervan beschuldigd de geest van het verdrag van Sevres uit 1920 te willen laten herleven.

Dit verdrag voorzag in de opdeling van Turkije en de mogelijkheid van een Koerdische staat. “Turkije zal nooit accepteren”, aldus vice-premier Bulent Ecevit, “dat er internationaal oplossingen worden aangedragen voor de problemen in het door Koerden bewoonde Zuidoosten van Turkije.” Premier Mesut Yilmaz acht het zelfs niet uitgesloten dat de opstelling van de EU-lidstaten Italie en Duitsland “gevolgen kan hebben de relaties tussen Turkije en de EU”. Er zou in Ankara gedacht worden aan een herziening van de wens van Turkije om lid te worden van de EU en een beperking van de douane-unie tussen Turkije en de EU.

Het idee van een internationaal hof wordt in Turkije in strijd geacht met het internationale recht en met de Turkse rechtspraak. Volgens Ankara is Ocalan de leider van een terreurorganisatie die zich van criminele activiteiten bedient.

Op het besluit van de Duitse regering om definitief af te zien van een verzoek om de uitlevering van Ocalan is in de Bondsrepubliek zelf terughoudend gereageerd. De scherpste reactie kwam van oppositieleider Wolfgang Schauble (CDU), die de beslissing van bondskanselier Gerhard Schroder (SPD) om de kwestie “voor zich uit te schuiven” kritiseerde. Duitsland mag niet voor “dreigingen door de knieen gaan”, zei Schauble.

Cem Ozdemir Bondsdagparlementarier voor de Groenen en een Turkse Duitser, hekelde dit weekeinde in Berlijn het “stalinistische karakter” van de PKK. Tijdens een bijeenkomst van Amnesty International zei Ozdemir dat men niet de mensenrechtenpolitiek van de Turkse regering kan aanvallen en over door de PKK begane misdaden kan zwijgen. Ozdemir wees erop dat van de vroegere PKK-top niemand meer leeft.

Alle belangrijke leden zijn bij “interne zuiveringen” vermoord, aldus de Groene afgevaardigde.

In heel Duitsland hebben zaterdag ongeveer 20.000 Turken gedemonstreerd om de uitlevering van Ocalan aan Turkije of Duitsland te eisen. Aan de demonstraties deden de meest uiteenlopende politieke stromingen mee. “We willen laten zien dat we bang zijn van Ocalan”, zei een woordvoerder van de Turkse Union in Berlijn. “Als Ocalan niet wordt uitgeleverd, zal hij vanuit het buitenland zijn misdaden in Turkije blijven dirigeren”.