BORIS GODOENOV

M. Moessorgski: Boris Godoenov (1869 en 1872) door Kirov Opera o.l.v. Valery Gergjev. Philips 462 230-2 (5 cd)

Van Moessorgski's opera Boris Godoenov bestaan vijf versies: de korte uit 1869 (destijds niet uitgevoerd), de lange uit 1872 (geschreven om een grote sopraanrol op het podium te hebben), twee bewerkingen van Rimski-Korsakov (in de langste werden het werk en titelrolvertolker Fjodor Sjaljapin wereldberoemd) en de orkestratie van Sjostakowitsj.

De laatste jaren worden alleen nog de twee originele Moessorgski-versies uitgevoerd. Het is daartussen moeilijk kiezen: de korte versie (135 minuten) heeft in een pauzeloze voorstelling een overrompelende kracht. De lange versie (drie uur) heeft met zijn extra scenes een veel epischer karakter. Deze plaatst opkomst en ondergang van tsaar Boris beter in de historische context (de Tijd der Troebelen aan het begin van de 17de eeuw) en benadrukt het eeuwig lijden van het Russische volk, dat aan het slot ronddoolt in het woud van Kromy.

Uniek is het initiatief van Philips om beide versies in een box uit te brengen, uitgevoerd door de Kirov Opera van St. Petersburg o.l.v. Valery Gergjev. De opnamen voor de vijf cd's, begeleid door een boekje van 420 pagina's, werden eind 1997 gemaakt in een Hilversumse Omroepstudio, toen Gergjev in Den Haag de sober geensceneerde korte versie op indrukwekkende wijze het podium. Ondanks de Hollandse opname is de authenticiteit groot: in het Mariinski Theater, het theater van de Kirov Opera in St. Petersburg, ging het werk in februari 1874 in premiere in een gecoupeerde lange versie.

De uitvoeringen zijn indringend: het persoonlijke drama van Boris en de lotgevallen van het Russische volk tekenen zich met soms felle heftigheid scherp af tegen de ijzige vrieskou, die in Rusland alle ellende conserveert.

De vocale casts zijn in beide versies goeddeels dezelfde, al hebben ze beide een eigen zeer capabele titelrolvertolker. Tussen Nikolaj Poetilin (1869-versie) en Vladimir Wanejev (1872-versie) is het moeilijk kiezen. Ze profileren elk een van de mogelijke Boris-interpretaties. Poetilin is met zijn pathetiek en in zichzelf gekeerdheid de Boris die met verbazing ziet wat hem overkomt.

Wanejev is meer de archetypische ontzagwekkende Boris driftig als zijn autoriteit wordt ondermijnd door Sjoeiski, hier intrigerend gezongen door Konstantin Ploezjnikov. In de lange versie horen we bovendien nog Olga Borodina als Marina, een donkere, bijna mysterieuze vertolking.