Zuid-Afrika gelooft niet in aidsrisico

JOHANNESBURG, 28 NOV. In Zuid-Afrika voltrekt zich een aidsramp. Een kwart van de bevolking zou besmet zijn met HIV, dat de ziekte aids veroorzaakt.

Het Zuid-Afrikaanse glossy magazine True Love was deze week voorzien van een condoom, merk Lovers. Een begeleidende advertentie toont blijmoedige stelletjes, onder de slogan: 'Niets zal onze toekomst in de weg staan'. Zo proberen maatschappelijke instellingen, de Society for Family Health bijvoorbeeld, een aidsramp af te wenden.

Deze week werd bekend dat als gevolg van de ziekte Zuid-Afrikanen in 2010 nog maar een levensverwachting zullen hebben van 47 jaar. De Nederlandse klinisch psycholoog en aidsonderzoeker Robert Teunissen noemt dit nog “optimistisch'. Hij schat dat een kwart van bevolking al is besmet. “Mannen neuken zich suf hier en bijna niemand neemt de nodige bescherming in acht.' Peter Busse, directeur van de Nationale Associatie van Mensen met aids/HIV in Johannesburg, deelt de mening dat de levensverwachting van 47 jaar aan de hoge kant is. “Zuid-Afrika is een van de ergst getroffen landen.' Hij baseert zich op data van de South African Research Group, waaruit blijkt dat de levensverwachting van Zuid-Afrikanen in 2008 zal zijn gedaald tot “ongeveer veertig jaar'.

Volgens een officiele opgave telt Zuid-Afrika nu 3,2 miljoen seropositieven (8 procent van de 40 miljoen inwoners). Maar Teunissen, werkzaam in het ziekenhuis van GaRankuwa in het gelijknamige township bij Pretoria, zegt dat de helft van de patienten in de staatsziekenhuizen HIV-geinfecteerd is en meent dat het percentage voor de totale bevolking rond de 25 procent schommelt.

Armoede, een hoge mate van promiscuiteit onder mannen, analfabetisme en een tekortschietende overheid liggen volgens de psycholoog aan de plaag ten grondslag. “Mensen op het platteland zijn arm. Vijftig procent van hen is analfabeet of heeft hooguit een paar klassen lagere school.

Dat het aidsvirus, iets dat men niet kan zien, via seks wordt verspreid begrijpen ze niet. Dat was vroeger ook niet zo. Bovendien is seks het enige verzetje.'

Teunissen spreekt van een pandemie, en niet van een epidemie. Hij verwacht dat de bevolkingsgroei van Zuid-Afrika tot stilstand zal komen of zal teruglopen als gevolg van aids.

Wolfgang Rennert, kinderarts in het Baragwanath-ziekenhuis van Soweto, zegt dat in zijn kliniek het aantal patientjes met aids zich tussen 1995 en 1997 elk jaar verdubbelde. In 1995 was 8 procent van de kinderen seropositief in 1996 16 procent en vorig jaar 30 procent.

Hij noemt het een “vreselijke fout' van minister Zuma van Volksgezondheid niet veel meer geld te besteden aan een medicijnencocktail voor zwangere seropositieve vrouwen. Gebleken is dat het toedienen van medicijnen zoals AZT tijdens de zwangerschap in combinatie met het ter wereld brengen van de baby door middel van een keizersnede het besmettingsgevaar voor het kind sterk reduceert. Maar de 80 miljoen rand (27 miljoen gulden) die daarvoor nodig was, kwam niet op tafel. “Deze regering ontbreekt het aan inzicht. Het is de investering waard; het geld dat men aan medicijnen uitgeeft, wordt terugverdiend door het behoud van een hele generatie', aldus Rennert.

De regering Mandela legt te veel de nadruk op voorlichting, vindt de arts: “Ik houd de statistieken van onze patienten bij. Negentig procent van de zwangere vrouwen wist wat aids was en ook hoe je het kunt voorkomen en toch werden ze besmet. In de steden ligt het niet aan een gebrekkige kennis.'

Volgens hem gebruikt slechts een fractie van de seksueel actieve mensen in Zuid-Afrika een condoom - 3 procent - en hij schrijft dit toe aan het machogedrag van de mannen.

“Zuid-Afrika is een van de meest seksistische landen die je je kunt voorstellen. De mannen vormen het grote probleem. Ze zijn zeer promiscue, weigeren condooms te gebruiken en besmetten vervolgens hun eigen echtgenotes. Empowerment van vrouwen is geboden.'

De Zuid-Afrikaanse regering zegt alles in het werk te stellen om de aidsepidemie te bestrijden. Vorige maand lanceerde vice-president Mbeki een programma onder de naam Partnership Against aids. “Voor ons programma bestaat grote belangstelling in alle sectoren van de samenleving', zegt een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid. Een 'Aids Focus Week' valt samen met de Wereld Aids Dag op 1 december.

De regering heeft de eerste vrouwelijke zwarte gynaecoloog, Nothemba Simalela, benoemd tot hoofd van het Directoraat aidsbestrijding. Zij ziet schaamte over de ziekte als een van de grote problemen. “Zuid-Afrikanen moeten over aids praten. Ik heb gewerkt met zwangere seropositieve vrouwen. De meeste onder hen leven in volledige ontkenning.'

'Empowerment van vrouwen is geboden'