VAN MACHLAS EN LACHGAS TOT VEDETTE

De Griek Nikos Machlas (25), die morgen met Vitesse tegen Ajax speelt werd vorig seizoen Europees topscorer met 34 competitietreffers. Dit seizoen heeft de spits al tien keer gescoord. Machlas is een volksheld in zijn geboorteland. In Nederland moest hij zich opnieuw bewijzen.

De houten kleedruimte van Nieuw Monnikenhuize ademt de sfeer van sterke koffie en hete kroketten. De spelers, trainers en verzorgers van Vitesse wekken niet de indruk dat ze bij een topclub werkzaam zijn. Een jukebox, een fruitautomaat en een tot buffet omgetoverde biljarttafel vormen het ouderwetse decor van de Arnhemse trainingslocatie. Nikos Machlas geniet zichtbaar van de sobere ambiance. Als de Duitse oefenmeester Herbert Neumann zich afvraagt hoe laat zijn middagtraining begint, toont de Griekse vedette een jongensachtige glimlach, die eerder ondeugendheid dan onderdanigheid uitstraalt. “Coach, you are the boss.'

Machlas praat mondjesmaat Nederlands, verstaanbaar Engels en accentloos Grieks. Aan het begin van het gesprek geeft hij beleefd antwoorden op de gestelde vragen. Hij schuifelt onrustig op zijn stoel en hij kijkt regelmatig op zijn horloge (een gewoonte onder profvoetballers). Naarmate het onderhoud vordert, voelt Machlas zich steeds meer op z'n gemak. Hij maakt grapjes in zijn moedertaal en hij zit intussen diep onderuitgezakt. Hij draagt goedkope kleren en geen opvallende sieraden (een uitzondering onder profvoetballers). “Ik heb jeans gedragen en die draag ik nu nog.'

Machlas toont zich een rustige, zelfverzekerde sportman. Waar is zijn Griekse temperament gebleven? “Ik heb in Nederland veel geleerd. Jullie hebben geduld. Jullie wachten rustig een uur in een restaurant tot je te eten krijgt. Dat is ondenkbaar in Griekenland. Ta nevra mas. In Griekenland was ik altijd op stap en miste de rust die ik als profvoetballer nodig heb. In Nederland heb ik veel meer tijd om na te denken. Ook als voetballer profiteer ik van jullie levenshouding. Ik ben rustiger in het veld en dat komt mijn spel ten goede.'

Hij heeft sinds het najaar van 1996 een genuanceerdere kijk op zijn nieuwe werkomgeving. Voor die tijd ging hij als speler van OFI Kreta elke zomer op trainingskamp naar Nederland. “Ik vond het hier fantastisch: lekker weer en gezellig met de jongens onder elkaar. Later realiseerde ik me dat tien dagen in de zomer geen goed beeld geven van Nederland. Ik heb me in het begin vreselijk eenzaam gevoeld. Ik zat drie maanden opgesloten in een hotel. De dagen duurden eindeloos. Er was niets herkenbaar. Ik kon niet eens naar de Griekse tv kijken.'

De topschutter uit Heraklion begon in Arnhem als anonieme bankzitter. In de eerste oefenwedstrijd voor Vitesse, bij de Zeeuwse hoofdklasser Hoek, raakte hij geblesseerd aan zijn enkel. Hij moest revalideren en voelde zich buitengesloten door de spelersgroep. Geen enkele ploeggenoot die zijn isolement probeerde te doorbreken. De voetbaljungle heeft zijn eigen wetten. De reserves roken hun kans en profiteerden dankbaar van zijn vormcrisis. De routiniers pakten hem op de training stevig aan. Machlas deed zijn beklag bij de trainersstaf en werd afgeschilderd als een zeurkous. De supporters noemden hem Lachgas. Weer zo'n buitenlander die de kantjes ervan afloopt.

Hij heeft een verklaring voor de koele ontvangst bij Vitesse. “Een Nederlander leeft om te werken. Een Griek werkt om te leven. In Griekenland ben je al een hele meneer als je drie uur per dag werkt. Maar wij namen bij OFI de buitenlandse spelers wel mee voor een drankje of een etentje. Bij ons voelt een vriend als een broer. Jullie maken een afspraak met iemand, maar daarna moet je weer snel aan het werk. Dat noem ik geen echte vriendschap.'

Bijna had hij de Nederlandse competitie twee jaar geleden via de achterdeur verlaten.

De ongelukkige speler schermde met een aanbieding van het Griekse Olympiakos. Voorzitter Karel Aalbers van Vitesse bracht hem op andere gedachten en daarbij ging het de Arnhemse suikeroom niet om het financiele aspect. “In het leven draait lang niet alles om geld', doceert Aalbers voor de hoofdingang van Nieuw Monnikenhuize. “Sommige adviezen geef je om menselijke redenen. Ik heb Nikos weten te overtuigen dat hij bij Vitesse kon slagen. Achteraf gezien is toen een wederzijdse band van vertrouwen ontstaan.'

Leo Beenhakker, de voormalige trainer van Vitesse, probeerde de voetbalstijl van Machlas te veranderen. Hij moest een kaatsende spits worden en minder vaak de ballen afwachten. Bijna twee jaar en meer dan veertig doelpunten later kan hij fijntjes glimlachen om de tactische vondst van Beenhakker, die halverwege het seizoen werd vervangen door Henk ten Cate. Met de komst van de nieuwe coach begon het succesverhaal van Machlas. Hij scoorde aan de lopende band en onderscheidde zich als een complete midvoor: techniek, snelheid en kopkracht. Hij spiegelt zich aan Marco van Basten, zijn grote voorbeeld. “Ik zou hem graag een keer ontmoeten. De rust die hij in het veld uitstraalde vond ik fascinerend.'

Bij Vitesse is Aalbers nog steeds zijn steun en toeverlaat. Hij noemt de voorzitter “een vaderfiguur' met wie hij regelmatig gesprekken voert over tactiek en eventuele versterkingen. Grappend: “Maar Aalbers neemt de beslissingen, niet ik.' Aalbers noemt Machlas een verstandige jongen met een degelijke opvoeding. De voorzitter roemt de nuchterheid van de speler, die niet verblind raakt door zijn huidige successen en nog even vriendelijk doet tegen de wasvrouw en de materiaalman.

Machlas maakt een afwerend gebaar als hij herinnerd wordt aan zijn vriendelijke geste voor de personeelsleden bij Vitesse. Hij verblijdde hen twee jaar geleden met kerstgeschenken uit Kreta.

“Dat is nou typisch Nikos', stelt Aalbers tevreden vast. “Hij blijft dezelfde persoonlijkheid, in goede en in slechte tijden.' In tegenstelling tot de spelers trok Aalbers zich het lot van Machlas aan. “Ik weet toevallig hoe ellendig iemand zich kan voelen in een hotelkamer. Zelf heb ik dat als zakenman in Moskou ervaren. Maar ik was toen de veertig al gepasseerd en Nikos was pas 23 toen hij hier begon. De muren kwamen op hem af. Daarom hebben we hem geholpen met winkelen, met een cursus Nederlands, we hebben een vriend laten overkomen uit Brussel en ik ben samen met mijn vrouw stiekem naar zijn trouwerij gegaan. Op Kreta is een voorzitter van een voetbalclub een soort halfgod. Misschien overdreven maar als je daar op de huwelijksreceptie verschijnt, betekent dat nogal wat voor een speler.'

De sterke band tussen Machlas en Aalbers bleek een paar maanden geleden in Athene, waar Vitesse een UEFA-Cupwedstrijd speelde tegen AEK. Bij aankomst op het vliegveld van de Griekse hoofdstad werd de eilandbewoner Machlas belaagd door zo'n vijftig supporters van AEK. Hij kreeg scheldwoorden, fluimen en zelfs een bekertje met hete koffie over zich heen. Hij werd beschouwd als een verrader, omdat hij voor een buitenlandse club speelt. Net toen Machlas zijn woede wilde afreageren, maakte Aalbers zich verdienstelijk als lijfwacht. “Ik voelde nattigheid. Ik wilde hem letterlijk en figuurlijk in bescherming nemen' verklaart Aalbers zijn vlugge reactie.

Volgens Machlas werd het incident veroorzaakt door een kleine groep hooligans.

Het bestuur van AEK heeft openlijk zijn excuses aangeboden voor het gedrag van de supporters. De Griekse kranten kopten in chocoladeletters: Sorry Nikos! De geplaagde speler nam persoonlijk revanche door in de heksenketel van AEK twee keer te scoren. “Ik ken de Griekse mentaliteit, maar ik had niet verwacht dat sommige mensen zo agressief zouden zijn', herinnert hij zich het incident op het vliegveld.

Vorige week speelde Machlas met het nationale elftal van Griekenland tegen buurland Albanie. De oefenwedstrijd in Tirana stond in het teken van verzoening. Machlas is geschrokken van de “fanatieke sfeer' op het veld, waar vier Grieken geblesseerd naar de kant moesten. Maar hij schrok vooral van de armoede in Tirana. “Ik zag zelfs mensen zonder kleren aan. Het was dramatisch om te zien. Niet alleen ik, het hele team was onder de indruk.'

Steeds meer Albanezen vluchten naar Griekenland, waar de meesten in het criminele circuit terechtkomen. Machlas: “Ze hebben bijna geen geld en daarom gaan ze roven. Wij zijn geen racisten maar ze hebben niet het recht om onze spullen te stelen.'

Zelf leidt hij een “saai, regematig' leven als profvoetballer. Hij woont in een buitenwijk van Duiven, waar de plaatselijke jeugd hem alleen lastig valt om handtekeningen. Hij rijdt bijna dagelijks heen en weer naar het rustieke Monnikenhuize of naar het prestigieuze Gelredome, het stadion waar Machlas zich thuisvoelt. “Ik zal het nog missen als ik ergens anders voetbal.'

Hij heeft geen last van gebrek aan zuurstof onder het gesloten dak. Lachend. “De zon schijnt hier bijna toch nooit, dus waarom zou je dan in de open lucht spelen?'

Als ervaren karter en liefhebber van de Formule I heeft Machlas vorig jaar een snelle wagen aangeschaft.

Na drie keer vragen wil hij wel vertellen dat het een BMW cabriolet betreft. “Maar ik hem zelf verdiend en niet gestolen.' Hij krijgt veel boetes voor te hard rijden (“Ik heb geen fotoalbum maar een album met bekeuringen') en hij bedenkt ter plekke een ludieke oplossing voor deze onvoorziene uitgaven. “Misschien moet ik een clausule in mijn nieuwe contract opnemen en de voorzitter voortaan mijn bekeuringen laten betalen.'

Hij heeft nog geen beslissing genomen over zijn sportieve toekomst. Ingewijden bij Vitesse verwachten dat hij volgend seizoen naar een Spaanse of Italiaanse club vertrekt. Afgelopen zomer liet hij zich nog ompraten door Aalbers. “Zonder hem had ik hier waarschijnlijk niet meer gespeeld.'

Machlas heeft een afspraak met de voorzitter dat hij bij een lucratieve aanbieding mag vertrekken, ongeacht de langdurige overeenkomst met Vitesse. Aalbers: “Ik heb Nikos geadviseerd een goede zaakwaarnemer en een geschikte club uit te kiezen. Bij een buitenlandse topclub kan hij zich financieel onafhankelijk voetballen. Zo'n kans wil ik Nikos niet ontnemen.'

    • Jaap Bloembergen
    • Florence van Berckel