Tante PTT Pos gaat volautomatisch

LEIDSCHENDAM, 28 NOV. Met de officiele opening maandag van de nieuwe postsorteercentra van PTT Post wordt de grootste reorganisatie in de geschiedenis van het postbedrijf afgerond.

Vroeger was het op het werk gezelliger, verzuchten de sorteersters van PTT Post nog wel eens. Iedereen achter zijn eigen sorteerkast sigaretje erbij, en onder het werk een beetje kletsen met de buurvrouwen. Nu staan ze vaak alleen, in een enorme fabriekshal, bij een machine die 30.000 stuks post per uur kan verwerken. “Veel werkneemsters hebben er behoorlijk aan moeten wennen', zegt N. Schoenmaker, manager van het sorteercentrum Brieven in Leidschendam.

PTT Post beleeft dit jaar de grootste operatie in haar geschiedenis. In elf gloednieuwe sorteercenta (zes voor post, vier voor pakketten en een voor speciale producten) moeten de al even gloednieuwe machines het sorteerwerk vrijwel volledig voor hun rekening gaan nemen. De postcentra, die al enkele maanden draaien, worden aanstaande maandag officieel geopend door prins Willem-Alexander. Met de verhuizing en de introductie van het volautomatisch sorteren sluit PTT Post na zes jaar het mechaniseringsproject Briefpost 2000 af. Als alles goed gaat, moet volgend jaar circa 90 procent van de post door machines gelezen en gesorteerd worden. Nu is dat bijna de helft.

Briefpost 2000 is begonnen als een bezuinigingsproject. Begin jaren negentig leek het erop alsof de post zijn langste tijd had gehad. Want waarom zouden mensen nog brieven blijven sturen als ze met behulp van fax en email sneller en goedkoper hun boodschappen aan elkaar konden overbrengen? Alleen door machines het handenwerk over te laten nemen, zou het postbedrijf grote verliezen kunnen voorkomen. Tot grote schrik van vakbonden en ondernemingsraden kondigde het bedrijf in 1992 aan dat voor 5000 werknemers binnen enkele jaren geen plaats meer zou zijn.

Tot grote verrassing van de top van PTT Post pakten de ontwikkelingen echter anders uit. Het gebruik van electronische communicatie is weliswaar enorm toegenomen, maar in plaats van de 'traditionele' poststroom te verdringen, genereren fax, email en internet juist veel fysieke post. “De helft van de faxen wordt nog eens in een envelop nagestuurd', zegt P. Drapers, directeur Sorting & Transport bij PTT Post. En was het vroeger voor bedrijven een hele klus om honderd relaties een persoonlijke brief te sturen, nu is dat dankzij gekoppelde adressenbestanden in de computer een fluitje van een cent. In 1993 bezorgden de postbodes van PTT Post iets minder dan 6 miljard poststukken per jaar, in 1997 lag dat tien procent hoger, op ruim 6,6 miljard stuks. Drapers: “We gaan er nu van uit dat post in ieder geval de komende jaren nog met 2 tot 3 procent per jaar zal groeien'.

Nu de druk van bezuinigingen minder is geworden, is het accent in de operatie Briefpost 2000 verschoven naar de concurrentieslag met andere postbestellers. Als de besluitvorming in Brussel volgens planning verloopt, zal de Europese postmarkt waarschijnlijk in 2003 geliberaliseerd worden en kunnen nationale postbedrijven hun diensten ook over de grens aanbieden. In Nederland is de post al voor een belangrijk deel vrijgegeven. Alleen op de bezorging van brieven tot 500 gram heeft het bedrijf in Nederland nog het alleenrecht. Minister Netelenbos van Verkeer en Waterstaat wil dit monopolie binnenkort terugbrengen tot brieven van maximaal 100 gram. Daarmee zit PTT Post niet direct zonder werk, aangezien het merendeel van de brieven niet boven 100 gram uitkomt maar het biedt buitenlandse postbedrijven wel de kans om in Nederland met briefbezorging ervaring op te doen.

Om de zakelijke klanten ter wille te zijn, probeert PTT het sorteerproces zo kort mogelijk te maken. Dat is nodig, zegt Schoenmaker van sorteercentrum Leidschendam “omdat we merken dat zakelijke klanten de post steeds later willen kunnen brengen en het steeds vroeger bij hun postbus ophalen'. Bijkomend voordeel van de nieuwe machines, die zelf de adressen lezen en vervolgens de brieven in de juiste bakken deponeren, is dat klanten hun partijpost niet meer gesorteerd hoeven aan te leveren om in aanmerking te komen voor een korting op de posttarieven. Het nu geldende (lagere) tarief voor gesorteerde post geldt vanaf 4 januari voor alle partijpost.

Voor de werknemers op de sorteercentra is er veel veranderd. Dat geldt niet alleen voor het werk zelf, maar ook voor de tijden waarop gewerkt wordt. Traditioneel werd er alleen in de avonduren gesorteerd, na de lichting van de brievenbussen. Om een heel machinepark overdag stil te zetten, is zonde van de investering, redeneert de leiding van PTT Post, en dus is een deel van het sorteerwerk verplaatst naar de dag en de nacht. Door de verhuizing naar de nieuwe sorteercentra is bovendien voor veel werknemers de reistijd aanmerkelijk toegenomen. “Vooral voor onze vrouwelijke parttimers is dat behoorlijk lastig', erkent Schoenmaker. “Voor een werkneemster uit Leeuwarden die twee avonden per week bij PTT werkte, en nu naar het sorteercentrum in Zwolle zou moeten, heeft het nauwelijks nog zin om te blijven werken. Maar we proberen wel zoveel mogelijk oplossingen te vinden.'

De komende maand wordt het spannend bij PTT Post. December is immers verreweg de drukste periode voor het bedrijf; in plaats van de 22 miljoen brieven die door het jaar heen dagelijks verwerkt worden, komt in deze maand het dubbele aantal binnen.

Hoogtepunt ligt rond 20 december als er zo'n 70 miljoen brieven en kaarten in de brievenbus worden gestopt. Mede als gevolg van Briefpost 2000 kampte PTT Post vorig jaar met vertragingen tijdens de kerstdrukte, wat zowel bij bedrijven als particulieren leidde tot een stortvloed aan klachten. Dit jaar neemt het postbedrijf geen risico: de 'normale' post gaat via de nieuwe machines, maar de kerstpost wordt nog een jaar op de traditionele manier handmatig gesorteerd.