MUTATIE IN PML-GEN ONTTREKT CELLEN AAN HET OOG VAN DE AFWEER

Amerikaanse wetenschappers hebben een proto-oncogen opgespoord dat een rol speelt bij de afweer. Door een fout in dit pml-gen wordt een (tumor)cel onzichtbaar voor het immuunsysteem en kan er kanker ontstaan. Ook virussen kunnen dit gen misbruiken om aan het wakende oog van het afweersysteem te ontkomen (Nature, 26 november).

De Amerikanen, verbonden aan het New York University Medical Center en de University of California in La Jolla, kwamen het gen op het spoor tijdens onderzoek aan leukemiecellen. Het pml-gen blijkt essentieel voor de zogeheten antigeen-presentatie. Dit proces zorgt ervoor dat alle eiwitten in een cel uiteindelijk hetzelfde lot ondergaan: ze worden in stukken geknipt en alle brokstukken (de peptiden) worden op het oppervlak van de cel tentoongespreid zodat ze zichtbaar zijn voor passerende afweercellen. Herkent de afweercel een vreemd peptide op de cel, dan zal die afweercel een immuunreactie op gang brengen die eindigt in de vernietiging van de als vreemd herkende cel. Als het goed is gebeurt dat bij tumorcellen, die vaak vreemde peptiden op hun oppervlak dragen. Ook cellen die geinfecteerd zijn door een virus worden via dat mechanisme opgeruimd, want ze dragen op hun oppervlak peptiden van het virus die als vreemd worden herkend.

Tumorcellen en virussen hebben mechanismen ontwikkeld om de antigeen-presentatie te ontduiken. Bij een van die mechanismen speelt het pml-gen een rol, zo blijkt uit het onderzoek van de Amerikanen. Ze ontdekten dat het pml-gen codeert voor een eiwit dat aan het begin staat van de antigeen-presentatie. Het is een hoofdschakelaar van dit proces. Zit er een fout in het pml-gen, dan verloopt de antigeen-presentatie niet goed. Een eiwit wordt niet langer afgebroken en op het oppervlak gepresenteerd. Het PML-eiwit blijkt noodzakelijk voor het aflezen van een serie andere genen die betrokken zijn bij de antigeen-presentatie.

Het pml-gen bevat onder andere negen exonen (de gedeeltes die tijdens het aflezen van een gen worden vertaald). Na het aflezen van het pml-gen worden eerst deze negen exonen aan elkaar geplakt, vervolgens wordt dit stuk erfelijke code vertaald en ontstaat het PML-eiwit.

De Amerikanen ontdekten dat de door hen onderzochte leukemiecellen een deletie hadden in exon-3 van het pml-gen. Hierdoor wordt exon-3 foutief vertaald. Uiteindelijk ontstaat dan ook een verkeerd PML-eiwit. De antigeen-presentatie loopt daardoor in het honderd. De tumorcel wordt niet als vreemd herkend. De auteurs suggereren dat ook virussen van dit systeem misbruik kunnen maken. Door het PML-eiwit te blokkeren zouden ze kunnen voorkomen dat hun peptiden op het celoppervlak verschijnen. Van sommige adenovirussen is bekend dat ze eiwitten aanmaken die een interactie aangaan met het PML-eiwit.