MENSELIJK HANDELEN IS VERVUILENDER DAN VULKANISCHE ACTIVITEIT

De Patuha op West-Java is een slapende vulkaan met een kratermeer waarin zich vloeistoffen bevinden die ontstaan door interactie van neerslag en gassen die opstijgen uit het onderliggende, langzaam afkoelende magma.

De vulkaan stoot per jaar minimaal 6.000 ton zwavel, 9.000 ton chloride en 50 ton fluor uit, vooral in de vorm van SO2-, H2-, HF- en HCl-houdende gassen. Door condensatie ontstaan uit deze gassen sterke zuren, die leiden tot de neerslag van zuivere zwavel en van zwavelhoudende mineralen. Uit het kratermeer lekt water weg, onder andere naar een aantal stroompjes die in de directe omgeving van de vulkaan ontspringen en afwateren naar de rivier de Citarum. Hoe dit gebeurt en in welke mate, is vastgelegd in het proefschrift van T. Sriwana, die op 9 november in Utrecht is gepromoveerd.

De bovenloop van de Ciwidey, een zijrivier van de Citarum, blijkt sterk met zuren en diverse elementen verontreinigd, maar wordt niettemin gebruikt voor irrigatie van de landbouwgronden. Pas op ongeveer 30 km van de bron zijn de concentraties van de vervuilende bestanddelen, door vermenging met andere waterstromen, niet hoger meer dan het natuurlijke achtergrondniveau.

De onderzoeker heeft ook gekeken naar de vervuilende activiteiten van de mens, met name via sulfaat- en chlorideconcentraties. Uit dat onderzoek blijkt dat de stroomafwaartse toename van vervuilende elementen in de Citarum voor het overgrote deel is toe te schrijven aan menselijk handelen (industriele lozingen afvalstort, kunstmest uit landbouwgebieden, huishoudelijk afval). De Patuha en een andere vulkaan (de Tangkubanparahu) brengen via de zijrivieren weliswaar zuren in de Citarum, maar de jaarlijks ongeveer 141.000 ton sulfaat die door de rivier wordt getransporteerd is maar voor 5,7% van vulkanogene oorsprong en de 77.000 ton chloride voor 7,0%. Hoewel de vulkanen dus in absolute zin veel bijdragen aan de slechte waterkwaliteit, moet de voornaamste schuld worden toegekend aan onzorgvuldig menselijk handelen.