'Als Ocalan komt zijn botsingen onvermijdelijk'

BERLIJN, 28 NOV. In de Berlijnse wijk Kreuzberg, waar veel Turken en Koerden leven, is de naam van Ocalan op ieders lippen. Vandaar dat de Duitse regering er weinig voor voelt de Koerdenleider voor berechting naar Duitsland te halen.

Zodra de schemer valt stroomt het cafe vol in het hart van Kreuzberg de levendigste wijk van Berlijn met de meeste buitenlanders, vooral Turken. Allemaal mannen - jong, oud, veel dikke snorren. Ze spelen kaart ('51-en'), flipperen bij de gokautomaat, anderen debatteren heftig. Er is maar een naam die over de tong gaat: 'Ocalan'.

Moet Duitsland aandringen op uitlevering van de leider van de gewelddadige Koerdische Arbeiderspartij, de PKK? Of kan de Koerdische leider beter in Italie blijven? Overal in Kreuzberg is Ocalan een hartstochtelijk onderwerp van gesprek, in het cafe, thuis, op het werk.

“Waar Ocalan ook gevangen wordt genomen, zijn arrestatie is springstof voor de Turkse gemeenschap' zegt Achmed Kaya. “We hebben hier in Kreuzberg een harde kern van Koerden met wie veel andere Turken het helemaal niet eens zijn. Botsingen zijn onvermijdelijk.' Buiten, op de muur in de Adalbertstrasse is in bruine letters geschreven Es lebe Selbstorganisierung der nicht-Deutschen - der Widerstand der PKK.

Sinds de Koerdenleider half november in Italie opdook, heeft de rood-groene regering in Bonn een probleem. Weinig onderwerpen zijn zo netelig als de Koerdenkwestie in Duitsland. Van de ruim twee miljoen Turken die in de Bondsrepubliek wonen, zijn er zo'n 500.000 Koerden. De nieuwe regering van kanselier Gerhard Schroder (SPD) voelt er weinig voor het met de PKK verbonden geweld naar Duitsland te importeren - ook al heeft de Bondsrepubliek tegen Ocalan een opsporingsbevel uitgevaardigd, omdat hij verantwoordelijk wordt geacht voor een moord in 1984 op een 'afvallige' in Russelsheim.

Ocalan heeft het kader van de partij in Duitsland “stevig in zijn greep', weet de Duitse BVD, die de PKK onverminderd als de “gevaarlijkste bedreiging' beschouwt voor de binnenlandse veiligheid.

De hevige gevechten tussen agenten en tienduizenden Koerden die in 1994 de Autobahnen blokkeerden liggen nog vers in het geheugen. Demonstranten bespoten agenten met benzine en gingen ze met brandende houten latten te lijf. Vrouwen en kinderen werden als levende schilden tegen de politie ingezet. Sinds de Koerdenleider twee jaar geleden zei geen aanslagen meer in Duitsland te zullen laten plegen, is het rustig gebleven.

Maar als Duitsland om uitlevering zou vragen en Ocalan gevangen zet, vreest de veiligheidsdienst “het ergste'.

De streng georganiseerde PKK zou dan met zekerheid proberen Ocalan met geweld uit de cel te krijgen. “Dan is het uit met de rust in Kreuzberg', vreest ook Achmed Kaya in het cafe Schwarze Kunst, genoemd naar een kleine drukkerij achter een gordijn. Duitsland en Kreuzberg hebben al genoeg problemen gezien de hoge werkloosheid onder buitenlanders.

“Kreuzberg is het armenhuis van Berlijn geworden', zegt Franz Schulz. Hij is de eerste burgemeester namens de Groenen in de wijk, die 40 tot 45 procent niet-Duitsers herbergt. Kreuzberg heeft het laagste inkomen per huishouden en telt de meeste werklozen. Van de buitenlanders heeft zeker 37 procent geen baan.

In de jaren zestig en zeventig was Kreuzberg synoniem voor de alternatieve 'Szene'; krakers, autonomen, kunstenaars, architecten. Vooral voor West-Duitse jongeren was Kreuzberg hoogst aantrekkelijk. Er waren regelmatig rellen met politie. Kreuzberg was het hoofdkwartier van de linksradicalen, die hun revolutie op straat uitvochten.

Die hete jaren zijn allang voorbij. Velen uit de alternatieve 'Szene' zijn intussen uitgeweken naar Prenzlauer Berg, waar nu de nachten lang zijn en de huren nog niet zo hoog.

De mythe Kreuzberg is verbleekt. Nog altijd zijn gediscrimineerde minderheden in Kreuzberg in de meerderheid. Maar de sociale problemen stijgen. De wijk verarmt snel, de criminaliteit groeit, gezinnen trekken weg.

“Vooral de jeugdwerkloosheid is catastrofaal', zegt burgemeester Schulz. De helft van de buitenlandse jongeren verlaat de middelbare school zonder diploma. “Op de arbeidsmarkt zijn zij vrijwel kansloos. Ze worden dubbel benadeeld, wegens hun kleur en hun pas.' Na de val van de muur in 1989 hebben de buitenlanders extra concurrentie gekregen van Oost-Duitsers, die door de privatisering hun baan kwijtraakten. Duitsland is met een werkloosheid van officieel 4,4 miljoen - officieus zoeken 6 miljoen mensen een baan - die klap nog lang niet te boven.

Toen Schulz drie jaar geleden burgemeester werd, was voor hem bestrijding van de jeugdwerkloosheid prioriteit 'Nummer Een'. Op een 'Bundnis fur Arbeit' uit Bonn kon hij niet wachten. Met 60 kleinere bedrijven in Kreuzberg sloot hij een eigen 'Alliantie voor Werk' zodat jongeren bij deze ondernemingen zeker kunnen zijn van een 'leerlingenbaan'. Het is een tijdelijke stageplaats om een vak te leren en “ze zijn van de straat', zegt Schulz. Vorig jaar werden er 230 nieuwe stageplaatsen aangeboden; dit jaar moeten dat er 320 worden. Maar het blijft “een druppel op een gloeiende plaat', moet Schulz toegeven. Steeds meer bedrijven verlaten Kreuzberg, dat sinds kort bij Mitte hoort waardoor de grondprijzen almaar stijgen. De bedrijven worden met premies gelokt naar het landelijke Brandenburg. Zo maakte het warenhuis Herti onlangs bekend dat de poort wordt gesloten, evenals de telefoonmaatschappij DTW; twee grote werkgevers in Kreuzberg die nu honderden mensen kwijt moeten.

“De politiek moet veel meer voor Kreuzberg doen', vindt Ozcan Mutlu, een Turkse Duitser die politiek geengageerd is en al 25 jaar in de wijk woont. Voorkomen moet worden dat Kreuzberg werkelijk een getto wordt, meent hij. Zelf zet hij zich in voor goed onderwijs op de scholen. Sommige scholen hebben 80 procent niet-Duitsers; om de jeugdcriminaliteit onder vooral Turkse jongeren in te dammen werd onlangs een 'Week van ontwapening' aangekondigd. Ook is Mutlu bezig met opvang van Turkse bejaarden, taalcursussen en een medisch centrum voor buitenlanders met psychische problemen. “Veel Turken voelen zich buitengesloten.' Opmerkingen van minister Otto Schily (Binnenlandse Zaken) dat Duitsland 'vol' is, doen hem huiveren. Dat versterkt bij de grote groep buitenlanders, die al jaren in de Bondsrepubliek woont slechts het gevoel van isolement. Juist daar moet volgens Mutlu dringend iets aan gedaan worden, willen de problemen niet uit de hand lopen. “De politiek moet accepteren dat Duitsland een immigratieland is en meer middelen beschikbaar stellen om de werkloosheid bij buitenlanders aan te pakken.'

Daarom is het belangrijk dat de nieuwe regering in ieder geval de dubbele nationaliteit voor buitenlanders wil invoeren, zodat meer mensen een Duitse pas krijgen. Mutlu: “Zodra niet-Duitsers ook politieke rechten hebben, kunnen ze zelf krachtiger opkomen voor hun belangen.'