Vraagtekens bij fusie oliegiganten

ROTTERDAM, 27 NOV. De uitgelekte fusiebesprekingen tussen de oliemaatschappijen Exxon en Mobil - de grootste fusie aller tijden - hebben geleid tot vraagtekens over de macht van de nieuwe combinatie.

Het is nog niet eens bevestigd dat de Amerikaanse oliemaatschappijen Exxon en Mobil wel met elkaar willen fuseren, of het debat over de wenselijkheid en de mogelijkheid van de fusie is al losgebarsten. Bij de kartelautoriteiten in Brussel zijn al geluiden te horen over de noodzaak van een grondig onderzoek naar de plannen.

Exxon is de grootste oliemaatschappij ter wereld en driemaal zo groot als Mobil. Maar Mobil is wel, na Exxon, de nummer twee in de Verenigde Staten. Samen zijn ze op de beurs 240 miljard dollar (ruim 450 miljard gulden) waard.

Het aantal grote spelers in de olie-industrie is beperkt. Het Amerikaanse Exxon en het Nederlands-Britse Shell zijn de twee grootste en vormen samen de superleague.

Afgelopen zomer promoveerde het Engelse BP naar de superleague door voor ongeveer 100 miljard gulden het Amerikaanse Amoco over te nemen. Die overname veroorzaakte direct een golf van speculaties over verdere consolidatie in de olie-industrie. Door de lage olieprijs staan de marges en de winsten er onder druk. De concerns voelen zich gedwongen kosten te besparen - en dat gaat samen makkelijker dan alleen. BP en Amoco mikken op 2 miljard kostenbesparing per jaar, voor Exxon-Mobil wordt al een mogelijke besparing van 4 tot 7 miljard dollar per jaar genoemd.

Na het nieuws over BP en Amoco drukte een topmanager van Shell speculaties over zijn eigen bedrijf snel de kop in. Shell zou niet mee kunnen doen aan volledige overnames van of fusies met anderen, zei hij, omdat die op problemen zouden stuiten bij de mededingingsautoriteiten in Brussel en in Washington. Shell zou zich daarom vooral richten op interne kostenbesparingen en alleen op deelgebieden samenwerking zoeken met andere oliemaatschappijen.

Waarom denkt Exxon dat het wel mag fuseren met Mobil en zou Shell vrezen dat het niet kan fuseren met een concurrent als, bijvoorbeeld, het Amerikaanse Texaco?

Het antwoord ligt waarschijnlijk in de marktverhoudingen per productcategorie en geografische regio, wat nog een heel gepuzzel zal worden voor de kartelwaakhonden. Exxon houdt er ongetwijfeld rekening mee dat het bedrijfsonderdelen zal moeten afstoten (Mobil werkt in Europa samen met BP), maar verwacht goedkeuring op hoofdlijnen.

De mogelijke fusie van Exxon en Mobil zou wel opmerkelijk zijn, omdat beide bedrijven zijn ontstaan bij de boedelscheiding die noodzakelijk was na het opbreken van het John D. Rockefeller-imperium Standard Oil in 1911. De zaak rond Standard Oil, dat aan het einde van de vorige eeuw 80 procent van de Amerikaanse olie-industrie beheerste, wordt beschouwd als de eerste grote overwinning van de autoriteiten op een industrieel kartel.

Volgens anonieme bronnen in de Financial Times verkeren de gesprekken tussen Exxon en Mobil in een vergevorderd stadium, al hebben de boards (bestuurders plus commissarissen) van beide bedrijven nog geen toestemming verleend.

De verwachting is dat Exxon en Mobil het fusienieuws maandag of dinsdag naar buiten zullen brengen.

Financiele analisten houden nog wel degelijk rekening met een mislukking van de besprekingen gezien het behoorlijk opportunistische gedrag van Mobil in de afgelopen jaren.

Mobil heeft onder meer met BP, met Amoco, met Chevron, met Conoco en met Atlantic Richfield gepraat over een fusie of vergaande samenwerking.

Al die gesprekken hebben niet meer opgeleverd dan een samengaan met BP in Europa voor raffinage en verkoop.

Analisten verwachten ook niet dat het degelijke Exxon bereid zal zijn een forse premie te betalen voor de overname - waardoor de plannen wellicht niet bijzonder aantrekkelijk zullen zijn voor de aandeelhouders van Mobil.

De aandelenkoersen van oliemaatschappijen reageerden gisteren stevig op het nieuws, in de Financial Times, over de fusiegesprekken.

Shell steeg 2 procent in Amsterdam en 4 procent in Londen. Het Franse geprivatiseerde staatsbedrijf Elf Aquitaine steeg met 4,7 procent in Parijs.