Lees Max Havelaar-boeken!

Reid, Geleijnse & Van Tol: Fokke & Sukke zien het echt niet. De Harmonie 96 blz. f17,90

Humor gedijt bij herhaling, en de `running gag' behoort tot de klassieke elementen van de komische strip. Met gevoel voor traditie volgen Reid Geleijnse en Van Tol in hun Fokke & Sukke-cartoons een vast stramien. Neem een willekeurige grap uit hun nieuwe bundel Fokke & Sukke zien het echt niet. Bovenaan het plaatje staat in vette kapitalen FOKKE & SUKKE, gevolgd door de toevoeging: `nemen de volgende keer weer een jeugdherberg'. Op de tekening eronder zien we een figuur uit een tentje kruipen; hij heeft een wielklem op zijn hoofd. Zijn tentgenoot, die net met twee stokbroden in zijn hand aan komt lopen, levert met zijn commentaar de clou van de grap: `Ja hoor, Dienst Kampeerbeheer.'

De combinatie van een simpele tekening (bijvoorbeeld twee figuurtjes met schoudertassen), een openingszin in de derde persoon meervoud (`Fokke & Sukke verbeteren de wereld') en een licht-absurdistisch tekstwolkje (`Wij lezen alleen Max Havelaar-boeken') blijkt een gouden formule, die wekelijks in diverse Nederlandse bladen beproefd wordt en ook in boekvorm niet verveelt. Al was het alleen maar omdat het soort humor per cartoon verschilt: soms draait het om een woordspeling (hoe strijk je de zeilen? wat is een compote-theorie?), soms om een beeldgrap, en vaak om seksuele dubbelzinnigheden. Niet voor niets hebben de helden van Reid, Geleijnse en Van Tol namen die fonetisch nogal doen denken aan Engelse vierletterwoorden.

Fokke & Sukke, een studentikoos eendje en een dito kanarie, roepen wel meer associaties op. Hun naam lijkt op die van andere beroemde stripduo's als Kwik & Flupke, Paling & Ko, en natuurlijk Suske & Wiske, aan wie ze in de nieuwe bundel een `spraakmakende spreekbeurt' wijden (`...een ander belangrijk motief in deze romancyclus is het redden van de wereld'). Ze zien eruit als de neefjes van Donald Duck - al zijn ze getooid met geprononceerde piemeltjes. En hun gedrag vertoont overeenkomsten met dat van Beavis & Butthead, de getekende MTV-figuren die alleen geinteresseerd zijn in seks en rock `n' roll.

De scheppers van Fokke & Sukke zijn breder onderlegd. Vooral de populaire cultuur is in hun erudiete cartoons goed vertegenwoordigd. Star trek en Star Wars, de sprookjes van Grimm en van Andersen, het werk van Gerard Reve en Bob Evers - het komt allemaal op een onverwachte manier terug. Je moet er maar op komen: een tekening van het afgehakte-paardenhoofd-in-bed uit The Godfather en daarnaast Sukke die hardop een brief voorleest met de tekst: `Mocht U inmiddels reeds aan uw betalingsverplichtingen hebben voldaan, dan verzoeken wij U deze herinnering als niet verzonden te beschouwen.'

Behalve naar literatuur en film wordt door Reid, Geleijnse en Van Tol veel verwezen naar trends en maatschappelijke verschijnselen - van SM tot telefoonseks van het Rad van fortuin tot Arnon Grunberg, van vijandige overnames tot leeglopende kerken (`Nah! `k vond het boek beter'). Veel meer dan in hun vorige bundel, Fokke & Sukke hebben altijd wat (1997), leer je het moderne leven in hedonistisch Nederland kennen. Je zou de humor sociaal-kritisch kunnen noemen, maar wie geneigd is Fokke & Sukke te serieus te nemen wordt met beide benen op de grond gezet door de meligheid van een uitroep als: `Fokke! Er zitten weer geheimzinnige jus-cirkels in de hutspot.'

Hollandser dan Fokke & Sukke kunnen cartoons niet zijn, en veel grappiger eigenlijk ook niet. Wie uitgekeken is op Kamagurka (al sinds de jaren tachtig de meester van de niet-politieke spotprent), en wie geen geduld heeft voor de drieplaatjesgrappen van Peter de Wit (schepper van de eenogige Volkskrant-psychiater Sigmund), zal genieten van Fokke & Sukke - en krijgt in een moeite door antwoord op prangende vragen als: hoe verdien ik een centje bij? en: hoe vind ik een kamer binnen tien minuten?