Alleen met haar verdriet

Jackie Kay: Trumpet. Picador, 278 blz. f46,90. De Nederlandse vertaling (`Trompet') door Anneke en Servaas Goddijn is verschenen bij Prometheus 242 blz. f34,90

Colman Moody gaat naar de aula waar zijn pas overleden vader ligt opgebaard. De begrafenisondernemer neemt hem terzijde en zegt: `Ik weet niet goed hoe ik u dit moet vertellen, maar u kunt het beter van mij horen dan het op de overlijdensakte lezen.' Colman weet niet waar de man het over heeft. `Toen ik uw vader uitkleedde om mijn vaste handelingen te kunnen verrichten, kwam ik erachter...' Hij wacht even, en Colman bedenkt snel wat hij zou kunnen bedoelen: zou hij een andere doodsoorzaak hebben ontdekt of zoiets? `Toen ik uw vader uitkleedde', zegt de man uiteindelijk, `kwam ik erachter dat ze een vrouw is. Dat was mij niet verteld. Uw moeder verwees naar de overledene als haar ``echtgenoot'.'

Colman wordt gek. Wat voor grappenmaker hebben ze daar in dienst genomen? `Perhaps they had organizations where instead of sending a live kissogram to a birthday party, you send a weird deathogram to a funeral parlour.' Maar als hij het naakte lichaam van zijn vader ziet, ziet hij een vrouwenlichaam. Hij rent het gebouw uit. Zijn wereld is in een paar ogenblikken volkomen veranderd. Buiten is het heet in de brandende zon. `Misschien zou ik kunnen smelten', denkt hij, `gewoon wegsmelten.'

De debuutroman Trumpet van de Schotse schrijfster Jackie Kay, die eerder twee dichtbundels publiceerde, gaat over een beroemde jazztrompettist Joss Moody, van wie na zijn dood blijkt dat hij een vrouw was. Niemand in zijn omgeving weet ervan, behalve zijn vrouw Millie. Ze vertellen het geheim ook niet aan hun geadopteerde zoon Colman. Moody's moeder in Glasgow weet niet dat haar dochter Josephine in Engeland een leven als man leidt, als een beroemde muzikant. Maar na zijn dood is onvermijdelijk dat het bekend wordt.

Kay wisselt virtuoos tussen vertelstemmen en perspectieven; het leven, de dood en vooral het effect van het uitkomen van Moody's geheim worden verteld vanuit allerlei betrokkenen, van zijn naasten tot de dokter, de begrafenisondernemer, de ambtenaar van de burgerlijke stand, muzikanten uit Moody's band en de sensatiezoekende tabloidjournaliste die zich als ghostwriter opwerpt voor het boek dat Colman over zijn vader wil schrijven.

Het indringendst zijn de stukken die vanuit Millie en Colman zijn geschreven. Millie vertelt haar eigen verhaal. Ze verschuilt zich voor de pers in een vakantiehuisje in Schotland. In korte, ingetogen zinnen heeft Kay de schrijnende toon getroffen van een vrouw die alleen is met haar intense verdriet: haar vrienden laten niets van zich horen, uit verlegenheid met de situatie haar zoon heeft zich van haar afgekeerd.

Ze is alleen met haar herinneringen.

Ze denkt terug aan hun ontmoeting, haar verliefdheid en het moment, na maanden, dat de kussen op haar wang eindelijk eens zullen overgaan in verdere intimiteit wat Moody dwingt zijn geheim te vertellen. Hij trekt zijn vest uit en wikkelt het verband af dat om zijn borst zit. Ze denkt nog dat het gaat om een litteken, en zegt dat zulke oppervlakkige uiterlijkheden haar niet uitmaken. Ze strekt haar hand naar hem uit. ` ``I'm not finished,' he says. He keeps unwrapping endless rolls of bandage. I am still holding out my hands when the first of his breasts reveals itself to me. Small, firm.'

Millie's verhaal is dat van een grote liefde, waarvoor zelfs het feit dat haar man het lichaam van een vrouw heeft, geen onoverkomelijke hindernis vormt. Ze helpt hem elke dag de verbanden om te wikkelen.

De stukken over Colman hebben een volkomen andere sfeer: hij is bitter en in de war. Hij is kwaad op zijn ouders, die hem bedrogen hebben. Hij voelt zich suf dat hij het zelf nooit heeft gemerkt. Hij schaamt zich enorm. Hij zit met allerlei vragen hoe hebben ze het klaargespeeld te trouwen? en gaat alle herinneringen aan zijn vader in een ander licht zien, van leugens en hypocrisie. Tussen de regels door treurt hij om het verlies van zijn vader.

Het contrast tussen het kalme maar constant pijnlijke verdriet van Millie en de kolkende razernij van Colman beide heel aangrijpend maakt Trumpet een krachtige roman, vooral omdat tegelijkertijd een diepe band tussen de twee voelbaar is. Jackie Kay toont in haar debuut een imposant inlevingsvermogen in haar personages, en het talent om gemakkelijk van schrijfstijl te wisselen. Bovendien roept ze met weinig woorden roerende beelden op, zoals dat van Edith Moore, de oude moeder van Josephine/Joss 's avonds in bed op de dag dat ze hoorde over de dood en het onvermoede leven van haar dochter.

`Ze zit rechtop in haar bed en nipt aan haar thee. Ze kan vanavond niet lezen. Ze kan zelfs haar boek niet openslaan. Er zijn geen andere geluiden dan het lawaai van de verwarming, die de nacht in boert en borrelt.'