Noorwegen demografisch voorland

DEN HAAG, 26 NOV. Noorse paren krijgen jonger kinderen dan Nederlandse paren. Het Centraal Bureau voor de Statistiek onderzocht de relatie- en gezinsvorming in beide landen.

In Noorwegen wordt neergekeken op deeltijdarbeid. Wie minder dan 37,5 uur per week werkt, kan kennelijk niets beters krijgen. Noorwegen is een tweeverdienersmaatschappij. Mannen en vrouwen komen gelijktijdig op de arbeidsmarkt. Slechts 15 procent van de werkende vrouwen werkt parttime. In Nederland is dat 30 procent. De Noorse arbeidsparticipatie loopt zeven jaar voor op de Nederlandse. Maar ondanks de zwaardere werkdruk krijgen Noorse vrouwen jonger kinderen dan de Nederlandse.

Volgens een vandaag verschenen vergelijkend onderzoek over relatie- en gezinsvorming van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ontwikkelt niet alleen de arbeidsmarkt, maar ook de bevolkingsopbouw in Nederland zich naar Noors model. Het is aannemelijk, schrijven de samenstellers J. Latten en J. Vinkers, dat steeds meer vrouwen in Nederland hun weg naar de arbeidsmarkt vinden en dat een deel van hen langer zal werken. Samenwonen zal de komende jaren, net zoals in Noorwegen, steeds populairder worden, terwijl het aantal huwelijken afneemt.

In Noorwegen slagen jonge volwassenen er in werk en kinderen op een prettige manier te combineren. Vrouwen zijn economisch zelfstandig. Ze kunnen terugvallen op een goed georganiseerde kinderopvang - een kwart van de moeders maakt gebruik van een creche of gastgezin - en ze kunnen langdurig (42 weken) betaald zorgverlof opnemen. Daarom stellen vrouwen volgens de onderzoekers het krijgen van kinderen niet lang uit. De gemiddelde Noorse moeder is 25 jaar als ze haar eerste kind krijgt, de gemiddelde Nederlandse moeder bijna 29.

Vooral hoogopgeleide vrouwen krijgen hier laat hun eerste kind. Of ze zien er helemaal vanaf. Vergeleken met Noorwegen is de kinderloosheid in Nederland hoog.

Latten: “In onze samenleving is een stratificatie ontstaan. Hoogopgeleide mannen en vrouwen willen net zoveel kinderen als laagopgeleide. Maar ze maken eerst carriere en hikken aan tegen de gezinscarriere. De kinderwens blijft groter dan de realiteit.'

Ondanks de `stimuleringsmaatregel kinderopvang' uit 1991 is er nog steeds een tekort aan crecheplaatsen. Per honderd kinderen tussen de 0 en de 4 jaar zijn zo'n 7,5 plaatsen beschikbaar.

Nederlandse samenwoners trouwen eerder en vaker dan Noorse samenwoners. De populariteit van het huwelijk is in Noorwegen sinds de jaren zeventig sterk teruggelopen. Bijna de helft van de kinderen wordt buitenechtelijk geboren. De leeftijd waarop vrouwen trouwen ligt zelfs hoger dan de leeftijd waarop zij hun eerste kind krijgen. Ook in Nederland neemt het aantal huwelijken af, maar hier wordt slechts twintig procent van de kinderen geboren zonder dat de ouders zijn getrouwd.

Maar de samenwoonrelaties in Noorwegen zijn instabiel. Van de samenwonende vrouwen die geboren zijn in 1955, heeft tien procent de relatie na twee jaar al verbroken. In Nederland is dat zes procent. Samenwoners met een kind scheiden eerder dan gehuwden met een kind. Demograaf N. Keilman van de universiteit van Oslo vindt het aantal informele scheidingen zorgwekkend. Hoe jonger de samenwoners, hoe groter de kans op een breuk.

Het is zelfs zo, constateerde de Oslose socioloog ›. Kravdal dat Noorse samenwoners in veel gevallen besluiten een kind te nemen zonder dat ze zeker zijn van de duurzaamheid van hun relatie.

In Nederland is het aantal jonge eenoudergezinnen in verhouding beperkt. Dat komt volgens Latten van het CBS, doordat veel paren pas aan kinderen beginnen als ze besluiten te gaan trouwen.

“Daardoor gaan ze minder snel uit elkaar.' Bovendien krijgen Nederlandse vrouwen later kinderen, zodat ze het breekbare stadium al zijn gepasseerd. Hij sluit echter niet uit dat Nederland ook hier het voorbeeld van Noorwegen zal volgen. Latten: “Als de overheid de leeftijd waarop een vrouw haar eerste kind krijgt terug wil brengen, betekent dat mogelijk een groei van het aantal eenoudergezinnen. Dat leert het Noorse model.'