NIEUWE WOORDEN

Het woord heeft nooit in de krant gestaan en ook niet in Van Dale: woordenschatexplosie. Hoeveel van dit soort nieuwe woorden komen er jaarlijks in het Nederlands bij? De tellingen lopen nogal uiteen. De Leuvense taalkundige Joop van der Horst beweert dat het er ongeveer 300 zijn; volgens zijn collega Frank Jansen uit Utrecht zijn het er meer dan 15.000.

Om zijn schatting te staven gaf Jansen eerder dit jaar in het maandblad Onze Taal een lijst van vierenvijftig `nieuwe' woorden die hij op 14 november 1997 in de Nederlandse dagbladen had gevonden: relizapper segmentsponsoring, elandtest, enzovoort. De woorden waren `nieuw' omdat ze nog niet in het woordenboek stonden. Maar daarmee was natuurlijk niet gezegd dat ze ook nooit eerder gezegd of geschreven waren.

Wie alleen gebruikmaakt van drukwerk, kan zo'n bewering moeilijk controleren. Niemand heeft zin alle edities van alle kranten van de afgelopen jaren door te nemen met een potlood in de hand om eventuele nieuwvormingen aan te strepen.

Door de komst van het Internet wordt het allemaal een stuk gemakkelijker. Handig zijn daarbij vooral de zogenoemde zoekmachines zoals AltaVista en Vindex: grote databanken die de inhoud van miljoenen pagina's op het Internet bijhouden. Wie de 54 woorden uit het artikel in Onze Taal in zo'n zoekmachine opzoekt, ontdekt dat ongeveer de helft ervan allang op een webpagina stond op de dag dat ze `nieuw' in de krant werden gevonden.

Met behulp van diezelfde zoekmachines kunnen we ook de woorden schrappen die sinds die ene keer nooit meer gebruikt zijn, zoals ex-B-verpleegkundige. We houden dan een residu van niet meer dan enkele werkelijk nieuwe woorden over. Van der Horsts schatting lijkt daarmee de waarheid aardig te benaderen: per jaar groeit het Nederlands in de kranten met een paar honderd woorden.

De woordenschatexplosie die het Internet zelf veroorzaakt is dan echter nog niet in de beschouwing betrokken. Als we alle nieuwe woorden zouden tellen die gebruikers van chatboxen, nieuwsgroepen en websites elke dag bedenken, zou het aantal nieuwvormingen per jaar best alsnog in de duizenden kunnen lopen.