Liberalisme wekt Armenie tot leven

AMSTERDAM, 26 NOV. Hoe overleeft een klein geisoleerd land in Centraal-Azie in een tijd van crisis? De jonge Armeense premier Darbinian bezocht deze week Nederland, dat zijn land bij IMF en Wereldbank vertegenwoordigt.

“Het grootste probleem van Armenie', zegt Armen Darbinian, “is dat we geen markt hebben. Armenie is maar een piepkleine markt. Turkije en Azerbajdzjan hebben hun grenzen gesloten. Rusland is onze belangrijkste markt, vanouds, maar door de crisis valt die ook weg. En voor het Westen zijn onze ouderwetse producten niet goed genoeg.'

Darbinian, geboren in 1965, is een grote, bebrilde man met gitzwart haar. Hij beent omfladderd door een delegatie van medewerkers, met grote passen en zwaaiende armen door het Amsterdamse hotel op deze laatste dag van zijn driedaagse bezoek aan Nederland. Een man met een beminnelijke glimlach zelfverzekerd. Op zijn 29ste was hij vice-president van de Centrale Bank vorig jaar werd hij minister van Financien en dit jaar, in april, werd hij door de nieuwe Armeense president Robert Kotsjarian tot premier benoemd, met de taak de Armeense economie weer tot leven te wekken.

Die economie is de eerste jaren van de onafhankelijkheid volledig weggezakt door een reeks opeenvolgende rampen: de aardbeving van 1989 en de oorlog om Nagorny Karabach (1988-1994) waren enorme klappen voor de economie. De belangrijkste buurlanden, Azerbajdzjan en Turkije, sloten hun grenzen met Armenie wegens de oorlog om Karabach en sloten Armenie zo goed als volledig af van zijn markten in het noorden en het westen: het heeft geen havens en is nu aangewezen op lange en dure doorvoerlijnen door Iran en het instabiele Georgie. De ontmanteling van de USSR kwam daar nog eens bovenop: veertig procent van de Armeense industrie maakte deel uit van het militair-industriele complex van de Sovjet-Unie en kon van de ene op de andere dag worden gesloten. Beleidsfouten - zoals het wantrouwen van Kotsjarians voorganger Levon Ter-Petrosian jegens de Armeense diaspora - en de Russische crisis die dit jaar in alle hevigheid losbarstte maakten de zaak alleen maar slechter.

Veel is er dan ook niet meer over van de Armeense economie: wie in Jerevan gaat kijken, ziet verroeste hijskranen en schoorstenen die al in jaren niet meer hebben gerookt.

En toch is Armen Darbinian niet pessimistisch. Die schoorstenen roken misschien niet, maar zulke indrukken alleen zijn bedrieglijk, zegt hij. “We hebben wel degelijk iets gepresteerd: onze economische en politieke stabiliteit. Onze eerste taak is het om investeerders te trekken, en die rekenen op stabiliteit. Misschien zijn we nog niet erg succesvol geweest bij het aantrekken van investeerders maar er zijn veelbelovende contacten, in de chemie, de lichte industrie en de voedselverwerking.'

Met welke argumenten lokt Darbinian investeerders naar zijn verre uithoek van Europa? “Ik zeg hun: we zijn stabiel. We hebben een voorspelbaar beleid en een voorspelbare toekomst. Ik zeg hun: u zult in Armenie niet voor nare verrassingen komen te staan. Onze democratische opbouw verloopt goed en onze mensen zijn hoog opgeleid. We hebben een industriele orientatie. Armenie heeft wat andere landen in de regio niet hebben: het meest liberale regime voor investeringen en buitenlandse handel.'

En gaat het niet beter? Darbinian kan wijzen op groeicijfers na jaren van misere: de eerste negen maanden van dit jaar groeide de economie met zeven procent en daalde de inflatie tot drie procent op jaarbasis. De begrotingstekorten slonken, de belastingdienst haalde 84 procent meer op dan vorig jaar, de export steeg met 58 procent. De bankensector is geliberaliseerd, de privatisering is eindelijk serieus ter hand genomen en inmiddels wordt driekwart van het bnp door de privesector opgebracht.

De Armeense economie zou er wel bij varen als de Turken de grens weer zouden openen en de weg van Armenie naar Europa open zouden gooien.

Er klinkt een vleugje wanhoop in Darbinians stem als hij roept de Turken niet te begrijpen. Turkije heeft in het conflict om Karabach de kant van Azerbajdzjan gekozen, maar zegt Darbinian, “wat heeft Turkije nu met Karabach te maken? Dat zijn twee heel verschillende zaken. Heeft Turkije niet genoeg problemen die veel dichter bij huis liggen? Met Griekenland? Cyprus? De Koerden?' “Het sluiten van grenzen is niet de juiste weg. Wij steken onze hand uit. Turkije kan die drukken. Maar het wil dat niet.' En Darbinian zucht, en valt terug op optimisme: “Het gezond verstand zal uiteindelijk zegevieren.'

Van het andere grote probleem van dit moment, de Russische crisis, heeft Armenie minder last dan de andere landen van het GOS, zegt Darbinian, “omdat we een heel sterk financieel systeem hebben en ons begrotingstekort goed in de hand hebben'. Macro-economisch zijn er geen nadelige gevolgen. Micro-economisch wel: bedrijven die handelen met Rusland kunnen het wel vergeten, want de Russen betalen niet.

In Nederland heeft Darbinian gesproken over samenwerking op het gebied van landbouw, infrastructuur en energie. Er komt schot in de samenwerking van de prive-sector in Nederland met die in Armenie, zegt hij, en dat is van het grootste belang, want op die investeerders zit Armenie meer te wachten dan op wat dan ook: “Voor de transformatie van onze industrie zijn geld en investeerders nodig, een technologische basis, anders lukt het niet.'

Nederland, zegt hij, is voor ons heel belangrijk, mede omdat het bij IMF en Wereldbank Armenie vertegenwoordigt. “Ik ben ab-so-luut tevreden over de manier waarop Nederland onze belangen behartigt', zegt hij met veel nadruk, en hij prijst de ministers Herfkens Pronk en Zalm.

“Al deze jaren van onze overgang naar de markteconomie hebben ze ons hervormingsprogramma ondersteund.'

En als premier Armen Darbinian aan het eind van het gesprek dan ook een foto wordt getoond waarop hij met minister Zalm te zien is, verdwijnt die direct in zijn binnenzak.